Trong năm phút: vì sao các thuộc địa nổi dậy
Nguyên nhân của Cách mạng Mỹ quy về một câu hỏi: ai có quyền đánh thuế và cai trị mười ba thuộc địa? Sau khi thắng Chiến tranh Bảy năm vào năm 1763, nước Anh mang một khoản nợ khổng lồ và phải bảo vệ một đế quốc rộng lớn hơn nhiều. Nghị viện quyết định các thuộc địa phải gánh một phần chi phí. Người dân thuộc địa, vốn từ lâu tự lo việc địa phương, đáp rằng họ chỉ có thể bị đánh thuế bởi những hội đồng mà họ có đại diện. Mỗi đạo luật, cuộc phản đối và hình phạt mới lại khiến thỏa hiệp khó hơn. Đến tháng 4 năm 1775, binh lính và dân quân đã nổ súng vào nhau ở Massachusetts. Trang này lần theo các nguyên nhân theo thứ tự, từ bối cảnh dài hạn đến những mồi lửa cuối cùng, như một phần của câu chuyện được kể trong The American Revolution: Causes, War and Independence.
Bối cảnh: một đế quốc phần lớn để mặc các thuộc địa
Trong phần lớn đầu thế kỷ 18, nước Anh cai quản các thuộc địa ở Bắc Mỹ khá lỏng lẻo. Các quy định thương mại vẫn tồn tại, chẳng hạn Đạo luật Hàng hải (Navigation Acts), buộc hàng hóa thuộc địa phải chuyên chở bằng tàu Anh và qua cảng Anh. Nhưng việc thực thi không chặt, còn các hội đồng thuộc địa nắm thuế, tòa án địa phương và ngân sách. Giới sử học thường gọi thói quen này là "salutary neglect" (sự lơ là có lợi). Người dân thuộc địa dần coi quyền tự quản là điều đương nhiên chứ không phải ân huệ. Kỳ vọng ấy là mảnh đất nuôi lớn mọi tranh chấp về sau.
Nguyên nhân 1: Chiến tranh Bảy năm để lại món nợ và bài toán biên giới
Anh và Pháp giao chiến trong Chiến tranh Bảy năm (1756–1763), cuộc chiến mà ở Bắc Mỹ thường được gọi là Chiến tranh Pháp – Da đỏ (French and Indian War). Anh thắng, và Hiệp ước Paris năm 1763 trao cho Anh vùng Canada cùng đất phía đông sông Mississippi. Tuy nhiên, cuộc chiến gần như làm nợ quốc gia của Anh tăng gấp đôi, lên khoảng 130 triệu bảng, và Anh giờ phải đồn trú ở một vùng lãnh thổ mới rộng lớn.
Vùng biên giới vốn đã căng thẳng. Năm 1763, các dân tộc bản địa ở vùng Ohio và khu vực Ngũ Đại Hồ nổi dậy trong cuộc xung đột gọi là Chiến tranh Pontiac. Đáp lại, Tuyên bố Hoàng gia ngày 7 tháng 10 năm 1763 yêu cầu người dân thuộc địa không định cư ở phía tây đỉnh dãy Appalachia. London coi đây là cách giữ hòa bình với chi phí thấp. Nhiều người dân thuộc địa, gồm cả những nhà đầu cơ đất và các gia đình mong dời về phía tây, lại coi đó là rào chắn do một chính quyền xa xôi dựng lên mà không hỏi ý họ.
Nguyên nhân 2: các loại thuế mới và khẩu hiệu "không đóng thuế nếu không có đại diện"
Để tăng nguồn thu và siết kiểm soát, Nghị viện thông qua một loạt biện pháp.
- Đạo luật Đường (Sugar Act, 1764): giảm thuế mật mía nhưng thực thi nghiêm ngặt, và chuyển các vụ buôn lậu sang những tòa án không có bồi thẩm đoàn. Luật này cũng nhằm tăng nguồn thu chứ không chỉ điều tiết thương mại.
- Đạo luật Tiền tệ (Currency Act, 1764): hạn chế tiền giấy của thuộc địa, gây thiệt hại cho người mắc nợ và thương nhân.
- Đạo luật Tem (Stamp Act, 1765): yêu cầu dán tem chính thức lên báo chí, giấy tờ pháp lý, bài tây và nhiều ấn phẩm khác. Đây là loại thuế trực tiếp đầu tiên Nghị viện áp lên người dân thuộc địa.
- Đạo luật Đồn trú (Quartering Act, 1765): buộc các thuộc địa góp phần chu cấp chỗ ở và nhu yếu phẩm cho quân đội Anh.
Đạo luật Tem gây ra làn sóng phản đối lớn đầu tiên. Các đám đông, thường do nhóm tự xưng là Những người con của Tự do (Sons of Liberty) tổ chức, đã đe dọa các nhân viên phân phối tem. Tháng 10 năm 1765, đại biểu chín thuộc địa họp tại Đại hội về Đạo luật Tem và lập luận rằng chỉ các hội đồng thuộc địa mới có quyền đánh thuế người dân thuộc địa. Giới thương nhân tẩy chay hàng Anh. Nghị viện bãi bỏ đạo luật vào tháng 3 năm 1766, nhưng cùng ngày đó lại thông qua Đạo luật Tuyên bố (Declaratory Act), khẳng định quyền ban hành luật cho các thuộc địa "trong mọi trường hợp". Khoản thuế đã mất, nhưng nguyên tắc đứng sau nó thì không.
Nguyên tắc ấy là cốt lõi của cuộc tranh chấp. Các nhà lãnh đạo Anh lập luận rằng nghị sĩ đại diện cho toàn đế quốc, quan điểm đôi khi được gọi là "đại diện ảo" (virtual representation). Người dân thuộc địa, vốn không bầu ra ai vào Hạ viện, bác bỏ điều này. Khẩu hiệu của họ, "không đóng thuế nếu không có đại diện", tóm gọn yêu sách ấy.
Nguyên nhân 3: thuế quan, quân đội và các cuộc tẩy chay
Năm 1767, Nghị viện thử lại với các Đạo luật Townshend, đánh thuế quan lên thủy tinh, chì, sơn, giấy và trà nhập vào thuộc địa. Một phần số tiền dùng để trả lương cho các thống đốc và thẩm phán của Hoàng gia, khiến họ ít phụ thuộc vào hội đồng thuộc địa hơn. Người dân thuộc địa lo ngại đúng điều đó. Các cuộc tẩy chay lan rộng, và năm 1768 Anh đưa quân tới Boston để hỗ trợ nhân viên hải quan.
Căng thẳng giữa binh lính và dân thành phố dẫn đến Thảm sát Boston ngày 5 tháng 3 năm 1770. Một đám đông đối đầu với một tốp lính, tiếng súng nổ và năm người dân thuộc địa thiệt mạng. Các cây bút ủng hộ phe yêu nước lan truyền câu chuyện rộng rãi. Những người lính bị đưa ra xét xử, và phần lớn được tha bổng, với luật sư John Adams đứng ra bào chữa cho họ. Tháng 4 năm 1770, Nghị viện bãi bỏ hầu hết thuế Townshend nhưng vẫn giữ thuế trà.
Nguyên nhân 4: tư tưởng về quyền và tự quản
Chỉ riêng luật và thuế không giải thích được vì sao nhiều người dân thuộc địa chuyển từ phàn nàn sang đòi độc lập. Tư tưởng cũng đóng vai trò quan trọng. Các cây bút viết sách mỏng ở thuộc địa dựa vào truyền thống Anh về chính quyền hạn chế, chẳng hạn quan niệm quyền lực của Vương miện bị luật pháp ràng buộc, và dựa vào các nhà tư tưởng Khai sáng như John Locke, người cho rằng chính quyền tồn tại để bảo vệ các quyền tự nhiên của con người và có thể mất tính chính danh khi không làm được điều đó. Những luật sư như James Otis lập luận rằng đánh thuế phải có sự đồng thuận. Báo chí, sách mỏng và các ủy ban liên lạc (committees of correspondence) mang những lập luận này từ thuộc địa này sang thuộc địa khác, giúp người dân Virginia, Massachusetts và Pennsylvania nhìn những bất bình của mình như một sự nghiệp chung.
Nguyên nhân 5: Đạo luật Trà, Tea Party và các Đạo luật Không thể chấp nhận
Cuộc khủng hoảng cuối cùng bắt đầu từ trà. Đạo luật Trà (Tea Act) tháng 5 năm 1773 cho phép Công ty Đông Ấn đang gặp khó khăn bán trà trực tiếp ở thuộc địa, khiến trà rẻ hơn dù có thuế. Nhưng người dân thuộc địa thấy đó là cái bẫy: mua trà nghĩa là chấp nhận quyền đánh thuế của Nghị viện. Ngày 16 tháng 12 năm 1773, trong sự kiện Boston Tea Party, một nhóm người dân thuộc địa lên các con tàu ở cảng Boston và ném 342 thùng trà xuống nước.
Năm 1774, Nghị viện đáp trả bằng các Đạo luật Cưỡng chế (Coercive Acts), mà người dân thuộc địa gọi là các Đạo luật Không thể chấp nhận (Intolerable Acts). Đạo luật Cảng Boston đóng cửa bến cảng cho đến khi trà được đền bù. Đạo luật Chính quyền Massachusetts thu hẹp quyền tự quản của thuộc địa này. Các biện pháp khác bảo vệ quan chức bị cáo buộc phạm tội và mở rộng việc bố trí chỗ ở cho quân đội. Đạo luật Quebec cùng năm, mở rộng ranh giới Quebec về phía sông Ohio, bị người dân thuộc địa rộng rãi xem là một đòn nữa giáng vào hy vọng mở rộng về phía tây. Thay vì cô lập Boston, các hình phạt lại khiến các thuộc địa đoàn kết sau lưng thành phố này. Tháng 9 và tháng 10 năm 1774, Đại hội Lục địa lần thứ nhất họp tại Philadelphia, với đại biểu của mười hai thuộc địa, và tổ chức một cuộc tẩy chay thương mại với Anh.
Mồi lửa: Lexington và Concord, tháng 4 năm 1775
Đầu năm 1775, Massachusetts nằm dưới chế độ quân quản và dân quân đang gom vũ khí. Ngày 19 tháng 4 năm 1775, quân Anh hành quân từ Boston về phía Concord để thu giữ kho quân nhu. Họ chạm trán dân quân thuộc địa tại Lexington và giao chiến ở Concord, và giao tranh tiếp diễn khi quân Anh rút về Boston. Chiến tranh đã bắt đầu. Dù vậy, nhiều người dân thuộc địa vẫn hy vọng ở lại trong đế quốc. Cuốn sách mỏng Common Sense của Thomas Paine, xuất bản tháng 1 năm 1776, góp phần xoay chuyển dư luận về phía độc lập, và Tuyên ngôn Độc lập ra đời vào ngày 4 tháng 7 năm 1776.
Trả lời ngắn: các nguyên nhân chính theo thứ tự
- Chi phí và những thay đổi sau Chiến tranh Bảy năm (1763).
- Các loại thuế mới của Nghị viện và việc Nghị viện khẳng định quyền lực đối với thuộc địa.
- Niềm tin rằng chỉ các hội đồng thuộc địa do dân bầu mới có quyền đánh thuế người dân thuộc địa.
- Quân đội, các cuộc tẩy chay và những vụ xung đột như Thảm sát Boston.
- Đạo luật Trà, Boston Tea Party và các Đạo luật Không thể chấp nhận.
- Giao tranh ở Lexington và Concord, khiến việc hòa giải khó hơn nhiều.
Đề thi thường hỏi gì
Trong AP US History và các khóa học tương tự, nguyên nhân của Cách mạng Mỹ thường được kiểm tra như một chuỗi hành động và phản ứng. Hãy chuẩn bị cho các câu hỏi về những nội dung sau.
- Vì sao Anh thay đổi chính sách sau 1763: nợ chiến tranh, chi phí bảo vệ lãnh thổ mới và Tuyên bố năm 1763.
- Lập luận hiến pháp: "không đóng thuế nếu không có đại diện", đại diện ảo so với đại diện thực sự, và Đạo luật Tuyên bố.
- Các hình thức kháng cự: Đại hội về Đạo luật Tem, tẩy chay, Sons of Liberty, các ủy ban liên lạc.
- Chuỗi sự kiện 1773–1775: Đạo luật Trà, Tea Party, các Đạo luật Không thể chấp nhận, Đại hội Lục địa lần thứ nhất, Lexington và Concord.
- Tư tưởng: ảnh hưởng của tư tưởng Khai sáng và truyền thống quyền lợi của Anh.
Một bài làm tốt sẽ tách nguyên nhân dài hạn (salutary neglect, quyền tự quản, tư tưởng) khỏi nguyên nhân trực tiếp (các loại thuế và hình phạt sau 1763).
Đọc tiếp
- American Revolution Timeline 1763–1789: mọi sự kiện trên đặt trên một dòng thời gian có ngày tháng, cùng những gì diễn ra sau đó.
- The American Revolutionary War (1775–1783): điều gì xảy ra khi giao tranh bắt đầu.
- The Declaration of Independence Explained: cách người dân thuộc địa đưa những bất bình của mình vào một văn kiện lập quốc.
