Cách mạng Tháng Bảy 1830 trong năm phút
Cách mạng Tháng Bảy là cuộc nổi dậy chấm dứt thời kỳ Khôi phục Bourbon ở Pháp. Từ ngày 27 đến 29 tháng 7 năm 1830, người dân Paris dựng chiến lũy, giao tranh với quân đội hoàng gia và buộc vua Charles X rời khỏi quyền lực. Người Pháp gọi những ngày này là "Trois Glorieuses", tức Ba ngày vinh quang. Charles lưu vong, Viện Dân biểu trao vương miện cho người anh em họ của ông là Louis-Philippe, và nước Pháp có một chế độ quân chủ cởi mở hơn, kéo dài đến năm 1848.
Sự kiện này có ý nghĩa vượt xa biên giới nước Pháp. Nó cho thấy trật tự được dựng nên tại Hội nghị Vienna năm 1814-1815 có thể bị phá vỡ từ bên dưới, và chỉ trong vài tháng, Bỉ và Ba Lan cũng nổi dậy. Muốn xem bức tranh rộng hơn của giai đoạn này, mời bạn đọc bài tổng quan Châu Âu thế kỷ 19: Cách mạng, chủ nghĩa dân tộc và quá trình thống nhất.
Nếu bạn đang tìm câu trả lời cho "Cách mạng Tháng Bảy diễn ra khi nào?", thì đó là tháng 7 năm 1830. Đừng nhầm với Cách mạng Pháp năm 1789 hay Cách mạng Tháng Hai năm 1848. Nhìn vào năm diễn ra là cách dễ nhất để phân biệt chúng.
Nguyên nhân: một vị vua không tin vào hiến chương của chính mình
Thời Khôi phục và bản Hiến chương
Sau khi Napoleon sụp đổ năm 1815, dòng họ Bourbon trở lại ngai vàng. Louis XVIII ban hành một bản Hiến chương năm 1814, giữ lại một số thành quả của Cách mạng 1789: bình đẳng trước pháp luật, quốc hội hai viện và mức độ nhất định về tự do báo chí. Nhưng Hiến chương được trình bày như một món quà từ nhà vua, chứ không phải ý chí của nhân dân. Chỉ đàn ông giàu có mới được bỏ phiếu. Ngưỡng thuế khiến cả nước, với khoảng 30 triệu dân, chỉ có chừng 100.000 cử tri.
Charles X và phe bảo hoàng cực đoan
Charles X lên ngôi năm 1824 và nhanh chóng bộc lộ ưu tiên của mình. Năm 1825, ông làm lễ đăng quang ở Reims theo nghi thức tôn giáo cổ xưa. Chính phủ của ông bồi thường cho các quý tộc từng mất đất trong Cách mạng và thông qua một đạo luật khắc nghiệt chống tội báng bổ thánh thần. Phe tự do, các cựu binh và nhiều thị dân xem tất cả những điều này là nỗ lực kéo lịch sử quay về trước năm 1789.
Thời kỳ khó khăn và một vị bộ trưởng bị ghét bỏ
Từ khoảng năm 1827, mất mùa đẩy giá bánh mì lên cao, thương mại chậm lại, khiến công nhân Paris đối mặt với đói kém và thất nghiệp. Các ứng viên phe tự do đạt kết quả tốt trong cuộc bầu cử năm 1827, và một nội các ôn hòa đã cố xoa dịu căng thẳng. Tuy nhiên, vào tháng 8 năm 1829, Charles thay nội các đó bằng một chính phủ do Công tước Jules de Polignac đứng đầu, một người bảo hoàng cực đoan kiên định và trở thành biểu tượng của phe phản động.
Cuộc đối đầu với Viện Dân biểu
Tháng 3 năm 1830, 221 nghị sĩ bỏ phiếu thông qua một bản kiến nghị gửi nhà vua, nói rằng các bộ trưởng của ông không có được lòng tin của quốc dân. Tháng 5, Charles giải tán Viện và kêu gọi bầu cử mới. Phe đối lập trở lại với thế mạnh hơn. Cuộc viễn chinh đến Alger, kết thúc bằng việc chiếm thành phố này ngày 5 tháng 7, vốn nhằm giành sự ủng hộ trong nước. Nhưng nó đã không làm được điều đó.
Diễn biến: Ba ngày vinh quang
25-26 tháng 7: Bốn sắc lệnh
Ngày 25 tháng 7, tại cung điện Saint-Cloud, Charles ký bốn sắc lệnh, viện dẫn quyền hạn khẩn cấp theo Điều 14 của Hiến chương. Các sắc lệnh được công bố ngày 26 tháng 7. Chúng đình chỉ tự do báo chí, giải tán Viện Dân biểu mới được bầu khi nó còn chưa họp, sửa luật bầu cử để thu hẹp thêm số cử tri, và kêu gọi bầu cử lại. Những người phản đối coi đây là một cuộc đảo chính của nhà vua. Cũng trong ngày hôm đó, các nhà báo quanh tờ Le National, trong đó có chàng trai trẻ Adolphe Thiers, công bố một bản phản đối tuyên bố các sắc lệnh là bất hợp pháp.
27 tháng 7: những cuộc đụng độ đầu tiên
Những thợ in mất việc, cùng sinh viên và thợ thủ công, đổ ra đường. Thống chế Marmont được giao chỉ huy quân đội ở Paris, nhưng đồn binh quá ít và thiếu tiếp tế. Những chiến lũy bằng đá lát đường và xe đổ bắt đầu mọc lên trong các con phố hẹp ở khu phía đông và trung tâm.
28 tháng 7: thành phố nổi dậy
Giao tranh lan rộng. Quân khởi nghĩa chiếm Hôtel de Ville và kéo lá cờ tam tài, lá cờ của Cách mạng, lên nhà thờ Đức Bà. Một số lính chính quy từ chối bắn vào đám đông hoặc chuyển sang phía nhân dân. Marmont buộc phải rút quân về một khu vực nhỏ hơn quanh Louvre và Tuileries.
29 tháng 7: lực lượng của nhà vua sụp đổ
Quân khởi nghĩa chiếm được Louvre và cung điện Tuileries. Quân hoàng gia rời Paris và rút về phía Saint-Cloud. Lúc này Charles X mới rút lại các sắc lệnh và cách chức Polignac, nhưng đã quá muộn. Theo các ước tính phổ biến, vài trăm người thiệt mạng ở phía khởi nghĩa và khoảng 150-200 binh lính bị giết.
30 tháng 7 - 9 tháng 8: ai sẽ cai trị?
Câu hỏi tiếp theo là đặt ai vào vị trí của nhà vua. Phe cộng hòa muốn lập nền cộng hòa, nhưng các chính khách tự do, trong đó có chủ ngân hàng Jacques Laffitte và Thiers, lo sợ cảnh hỗn loạn của thập niên 1790 quay lại. Họ ủng hộ Louis-Philippe, Công tước xứ Orléans, một thành viên thuộc nhánh thứ của hoàng tộc và nổi tiếng có cảm tình với tư tưởng tự do. Ngày 31 tháng 7, ông xuất hiện tại Hôtel de Ville cùng người anh hùng lão thành Lafayette, người đã ôm ông trong khi quấn lá cờ tam tài. Charles X thoái vị ngày 2 tháng 8. Ngày 7 tháng 8, Viện tuyên bố ngai vàng bỏ trống và sửa đổi Hiến chương, và ngày 9 tháng 8, Louis-Philippe tuyên thệ nhậm chức "Quốc vương của người Pháp", chứ không phải "Quốc vương nước Pháp". Danh hiệu mới ấy cho thấy quyền lực của ông đến từ quốc dân. Charles X lên tàu sang Anh vào giữa tháng 8.
Hệ quả
Vương triều Tháng Bảy
Bản Hiến chương sửa đổi không còn là món quà của nhà vua. Lá cờ tam tài lại trở thành quốc kỳ. Công giáo được mô tả là tôn giáo của đa số người Pháp thay vì quốc giáo, chế độ kiểm duyệt báo chí bị bãi bỏ, và Viện được quyền đề xuất luật. Ngưỡng thuế để đi bầu được hạ xuống, số cử tri tăng lên khoảng 170.000 người, vẫn là một tỷ lệ rất nhỏ trong dân số. Vì ảnh hưởng thực sự nằm trong tay các gia đình kinh doanh giàu có và chủ ngân hàng, các sử gia thường gọi chế độ này là "chế độ quân chủ tư sản".
Thất vọng và những cuộc nổi dậy sau đó
Công nhân và phe cộng hòa, những người đã chiến đấu nhiều nhất, nhận được rất ít. Thợ dệt lụa nổi dậy ở Lyon năm 1831, và tháng 6 năm 1832, một cuộc khởi nghĩa cộng hòa ở Paris bị dập tắt. Victor Hugo lấy cuộc nổi dậy năm 1832 ấy làm bối cảnh cho các cảnh chiến lũy trong Những người khốn khổ, vì vậy cuốn tiểu thuyết là người bạn đồng hành rất hay cho giai đoạn này. Vương triều Tháng Bảy cuối cùng sụp đổ trong Cách mạng Tháng Hai năm 1848.
Châu Âu và nghệ thuật
Tin tức từ Paris truyền cảm hứng cho nhiều nơi khác. Người Bỉ nổi dậy chống ách cai trị của Hà Lan vào tháng 8 năm 1830 và giành được độc lập, còn người Ba Lan nổi dậy chống Nga vào tháng 11 năm 1830. Các quốc gia Ý và Đức cũng xảy ra bất ổn. Eugène Delacroix vẽ Nữ thần Tự do dẫn dắt nhân dân năm 1830 để tưởng nhớ cuộc chiến ở các chiến lũy, và đây vẫn là hình ảnh nổi tiếng nhất về cuộc cách mạng này.
Các kỳ thi thường hỏi gì
- Mốc thời gian và tên người: 27-29 tháng 7 năm 1830; Charles X; Thủ tướng Polignac; Louis-Philippe; Lafayette.
- Nguyên nhân trực tiếp: Bốn sắc lệnh Saint-Cloud, hạn chế báo chí và quyền bầu cử, đồng thời giải tán Viện Dân biểu.
- Nguyên nhân dài hạn: chính sách của phe bảo hoàng cực đoan, số cử tri quá hẹp và khó khăn kinh tế.
- Kết quả: một chế độ quân chủ lập hiến dưới thời Louis-Philippe, vẫn dựa trên tài sản. Hãy so sánh với năm 1789 (một cuộc cách mạng xã hội rộng lớn hơn nhiều) và năm 1848 (chấm dứt chế độ quân chủ).
- Ý nghĩa (kiểu bài AP): vết nứt lớn đầu tiên trong trật tự Vienna, khích lệ các phong trào tự do và dân tộc ở Bỉ, Ba Lan và nhiều nơi khác.
Đọc tiếp
- Nền độc lập của Bỉ (1830): tin tức từ Paris đã góp phần châm ngòi cuộc nổi dậy ở Brussels như thế nào.
- Chiến tranh giành độc lập của Hy Lạp (1821-1829): một thách thức khác đối với trật tự được lập năm 1815.
- Otto von Bismarck: Vị Thủ tướng Sắt: chủ nghĩa dân tộc đã định hình lại Trung Âu về sau.
- Những người khốn khổ: tiểu thuyết lấy bối cảnh Paris thời Vương triều Tháng Bảy.
