Tóm tắt trong năm phút: Anastasia Romanov đã ra sao?
Anastasia Nikolaevna Romanova là con gái út của Nikolai II, vị sa hoàng cuối cùng của Đế quốc Nga. Cô bị bắn cùng cha mẹ, các chị Olga, Tatiana và Maria, em trai Alexei cùng bốn người phục vụ, trong tầng hầm của Nhà Ipatiev ở Yekaterinburg vào đêm 16 rạng sáng 17 tháng 7 năm 1918. Khi ấy cô 17 tuổi.
Vậy vì sao nhiều người tin cô còn sống? Thi thể bị giấu đi, chính quyền Xô viết mới đưa ra những tuyên bố mập mờ suốt nhiều năm, và nhiều người Nga lưu vong khao khát một cái kết có hậu. Năm 1920, một phụ nữ ở Berlin bắt đầu nói mình là Anastasia, và câu chuyện lớn dần từ đó. Các xét nghiệm ADN hiện đại cho thấy người phụ nữ ấy, được biết đến là Anna Anderson, không phải người nhà Romanov, và cả gia đình Anastasia đã cùng chết năm 1918.
Anastasia là ai?
Anastasia sinh ngày 18 tháng 6 năm 1901 (5 tháng 6 theo lịch cũ của Nga) tại Peterhof, gần Saint Petersburg. Cô là con thứ tư trong bốn cô con gái. Em trai Alexei, sinh năm 1904, là người thừa kế ngai vàng và mắc bệnh máu khó đông, căn bệnh khiến cả nhà luôn gắn bó và lo lắng. Những người quen biết mô tả cô là cô bé nhanh nhẹn, hài hước, tinh nghịch, thích bày trò và trèo cây. Biệt danh trong gia đình của cô, shvybzik, thường được dịch là 'tiểu quỷ'.
Cô lớn lên giữa cung điện và nền nếp nghiêm ngặt, nhưng cũng giữa chiến tranh. Khi Thế chiến thứ nhất nổ ra, các chị em làm phụ tá y tá trong những bệnh viện dành cho thương binh. Chế độ quân chủ khi đó đã chịu sức ép lớn, như cuộc khủng hoảng trước đó là Chủ nhật đẫm máu năm 1905 đã cho thấy. Tháng 3 năm 1917, Nikolai II thoái vị trong Cách mạng Nga năm 1917, và gia đình trở thành tù nhân, đầu tiên gần Petrograd, rồi ở Tobolsk tại Siberia, và từ mùa xuân năm 1918 ở Yekaterinburg trên dãy Ural.
Điều gì đã xảy ra ngày 17 tháng 7 năm 1918?
Đến tháng 7 năm 1918, nội chiến đang diễn ra và các lực lượng chống Bolshevik tiến về phía Yekaterinburg. Chính quyền Bolshevik địa phương ở vùng Ural quyết định giết cả gia đình thay vì để họ bị giải cứu. Xô viết Ural sau đó nhận trách nhiệm về lệnh này; các sử gia vẫn tranh luận Moskva biết và chấp thuận đến mức nào.
Rạng sáng 17 tháng 7, cả gia đình cùng bốn người ở lại với họ là bác sĩ Yevgeny Botkin, đầu bếp Ivan Kharitonov, người hầu Alexei Trupp và hầu gái Anna Demidova bị đánh thức và dẫn xuống một căn hầm nhỏ. Họ được báo rằng phải di chuyển vì thị trấn đang có bất ổn. Một toán do Yakov Yurovsky chỉ huy sau đó đã bắn họ. Theo các lời kể, các cô con gái không chết ngay, một phần vì đã khâu trang sức vào quần áo, nên đám sát thủ phải bắn thêm và dùng lưỡi lê để hoàn tất. Các thi thể được chở vào rừng ngoài thành phố, giấu trong một hầm mỏ, rồi chuyển đi và chôn ở hai nơi.
Vì những kẻ ra tay giữ bí mật nơi chôn cất, còn chính quyền Xô viết ban đầu chỉ thông báo rằng cựu sa hoàng đã bị bắn, nên tin đồn nở rộ. Trong nhiều năm không có bằng chứng nào về số phận của những đứa trẻ.
Vì sao câu chuyện sống sót lan rộng?
Nhiều yếu tố khiến huyền thoại này dễ được tin. Không có ngôi mộ nào để viếng thăm. Báo chí Xô viết một thời gian nói rằng chỉ có Nikolai bị xử tử còn những người còn lại được đưa đến nơi an toàn. Các điều tra viên của phe Nga Trắng, do Nikolai Sokolov dẫn đầu, thu thập chứng cứ ở Ural và kết luận cả gia đình đã chết, nhưng giới lưu vong vẫn tranh cãi. Và Anastasia, cô em út hoạt bát nhất, chính là người mà ai cũng muốn tưởng tượng là đã sống sót.
Nhiều người đứng ra nhận mình là con của nhà Romanov. Anastasia là lựa chọn phổ biến nhất, và qua nhiều năm có hàng chục phụ nữ nói mình là cô. Một trong số họ trở nên nổi tiếng khắp thế giới.
Anna Anderson: người tự nhận nổi tiếng nhất
Tháng 2 năm 1920, một phụ nữ trẻ được vớt lên từ một con kênh ở Berlin sau khi tìm cách tự tử. Cô được đưa vào bệnh viện rồi sau đó vào một bệnh viện tâm thần. Ban đầu cô không khai tên. Một số bệnh nhân và người đến thăm bắt đầu cho rằng cô là một nữ đại công tước Nga, và cuối cùng cô nói mình là Anastasia. Về sau cô được biết đến với tên Anna Anderson, cái tên cô dùng ở Hoa Kỳ.
Những người ủng hộ cô viện dẫn các vết sẹo, sự giống nhau trong một số bức ảnh và hiểu biết của cô về đời sống cung đình. Tuy nhiên, phần lớn thành viên nhà Romanov và những người từng biết cô bé trong cung điện không công nhận cô. Câu chuyện của cô cũng đầy chỗ hở, và tiếng Nga của cô rất kém. Một cuộc kiện tụng về danh tính của cô bắt đầu ở Đức năm 1938 và kéo dài nhiều thập kỷ. Năm 1970, Tòa án Tư pháp Liên bang Tây Đức giữ nguyên các phán quyết trước đó rằng cô chưa chứng minh được mình là Anastasia. Điều đó không đồng nghĩa với việc chứng minh cô không phải, và với công chúng câu hỏi vẫn bỏ ngỏ cho đến khi khoa học bắt kịp.
Anderson chuyển đến Virginia năm 1968, kết hôn với một giáo sư sử học là John Manahan, và qua đời tại đó ngày 12 tháng 2 năm 1984.
Những ngôi mộ và ADN
Câu trả lời đến từ lòng đất. Năm 1979, các nhà điều tra nghiệp dư tìm thấy ngôi mộ chính gần Yekaterinburg, nhưng giữ im lặng vì sự kiểm soát bí mật của Liên Xô. Ngôi mộ được khai quật năm 1991 sau khi Liên Xô tan rã, và chứa hài cốt của chín người: Nikolai, Alexandra, ba cô con gái và bốn người phục vụ. Hai đứa trẻ còn thiếu: Alexei và một cô con gái.
Các nhà khoa học so sánh xương với họ hàng còn sống của gia đình, trong đó có Hoàng thân Philip, Công tước xứ Edinburgh, người có chung ADN dòng mẹ với Alexandra. Kết quả khớp đã xác định được sa hoàng và hoàng hậu, đồng thời cho thấy ba cô gái là con của họ. Năm 2007, ngôi mộ thứ hai được tìm thấy cách đó không xa, chứa hài cốt của một cậu bé và một thiếu nữ. Các xét nghiệm ADN của Nga và quốc tế năm 2008 xác nhận đó là Alexei và một người chị. Hai ngôi mộ cộng lại đủ bảy thành viên trong gia đình.
Vụ việc của Anna Anderson cũng khép lại bằng chính khoa học này. Sau khi bà qua đời, một mẫu mô được lưu tại bệnh viện ở Virginia đã được xét nghiệm năm 1994, và ADN không khớp với nhà Romanov. Nó lại khớp với một người họ hàng của Franziska Schanzkowska, một nữ công nhân nhà máy người Ba Lan mất tích ở Berlin năm 1920. Gia đình Romanov được chính thức an táng tại Saint Petersburg năm 1998, và Giáo hội Chính thống giáo Nga phong họ là các thánh năm 2000.
Các kỳ thi thường hỏi gì
- Bối cảnh: Nắm được trình tự: Nikolai II thoái vị (tháng 3 năm 1917), bị giam giữ, chuyển đến Yekaterinburg (mùa xuân 1918), và bị xử tử ngày 17 tháng 7 năm 1918 trong Nội chiến Nga.
- Ý nghĩa: Vụ xử tử chấm dứt triều đại Romanov, vốn cai trị từ năm 1613, và cho thấy người Bolshevik sẵn sàng đi xa đến mức nào trong nội chiến.
- Kỹ năng phân tích nguồn: Giải thích vì sao tin đồn lan rộng khi chính quyền Xô viết giấu các ngôi mộ, và vì sao ADN là bằng chứng mạnh hơn ấn tượng của nhân chứng.
- Bẫy thường gặp: Phán quyết của Đức năm 1970 không chứng minh Anderson là kẻ mạo danh. ADN năm 1994 mới làm được điều đó.
Đọc tiếp
- Vụ xử tử gia đình Romanov (1918): câu chuyện đầy đủ về đêm ở Nhà Ipatiev.
- Cách mạng Nga năm 1917: sa hoàng đã mất ngai vàng như thế nào.
- Chủ nhật đẫm máu (1905): sự kiện làm lung lay niềm tin vào chế độ quân chủ.
- Đế quốc Nga (1721–1917): trang trung tâm của toàn bộ chủ đề.
