Tóm tắt trong năm phút
Chiến tranh tàu ngầm không hạn chế nghĩa là đánh chìm tàu mà không báo trước, không khám xét và không cứu thủy thủ đoàn. Trong Thế chiến I, Đức dùng các tàu ngầm U-boat theo cách này để cắt đứt nguồn lương thực, nhiên liệu và nguyên liệu mà nước Anh nhập khẩu bằng đường biển. Đây là một canh bạc. Năm 1917, nó suýt thành công, rồi lại kéo Hoa Kỳ vào cuộc chiến và bị các đoàn tàu hộ tống đánh bại.
- Là gì: tàu ngầm Đức tấn công tàu buôn, kể cả tàu trung lập, trong các vùng chiến sự được tuyên bố.
- Khi nào: giai đoạn đầu năm 1915 và 1916, dừng lại do sức ép của Mỹ, rồi hoàn toàn khởi động lại vào ngày 1 tháng 2 năm 1917.
- Vì sao quan trọng: đây là lý do chính khiến Hoa Kỳ tham chiến vào ngày 6 tháng 4 năm 1917.
Vì sao Đức quay sang tàu ngầm
Đến năm 1915, chiến tranh trên bộ sa lầy trong chiến hào, còn trên biển nước Anh mạnh hơn hẳn. Hải quân Hoàng gia lớn hơn Hạm đội Biển khơi của Đức. Tháng 11 năm 1914, Anh tuyên bố Biển Bắc là khu vực quân sự và bắt đầu phong tỏa, bóp nghẹt thương mại của Đức. Lương thực ở Đức khan hiếm, và mùa đông 1916–1917, được nhớ đến là “Mùa đông củ cải”, đặc biệt khắc nghiệt.
Đức đáp trả bằng cách đánh vào điểm yếu của chính nước Anh. Anh là một hòn đảo nhập khẩu hơn một nửa lương thực, cùng phần lớn nguyên liệu cho các nhà máy. Tàu chiến không phá nổi vòng phong tỏa, nhưng tàu ngầm có thể đe dọa chính tuyến tiếp tế.
Còn có một vấn đề pháp lý. Theo các quy tắc được chấp nhận thời đó, thường gọi là quy tắc tuần dương, tàu chiến phải chặn tàu buôn, khám xét và để thủy thủ xuống xuồng cứu sinh trước khi đánh chìm. Tàu ngầm khó làm được điều này. Nó nhỏ và mong manh, không có chỗ giam giữ tù binh, và nếu nổi lên để cảnh báo, một tàu buôn có vũ trang hoặc cải trang, như tàu Q của Anh, có thể đánh chìm nó. Tấn công không báo trước là cách hiệu quả nhất của tàu ngầm, nên giới lãnh đạo Đức liên tục quay lại với nó.
Giới lãnh đạo Đức cũng lập luận rằng Anh đang bỏ đói dân thường Đức bằng lệnh phong tỏa, nên Đức có thể đáp trả tương tự. Lập luận đó ít sức nặng với các nước trung lập, vì tàu và công dân của họ mới là những người bị kẹt ở giữa.
Diễn biến: ba giai đoạn
1914–1915: chiến dịch đầu tiên và vụ Lusitania
U-boat nhanh chóng chứng tỏ sức mạnh. Ngày 22 tháng 9 năm 1914, chỉ một chiếc, U-9, đánh chìm ba tàu tuần dương bọc thép của Anh trong một buổi sáng, khoảng 1.400 thủy thủ thiệt mạng. Ngày 4 tháng 2 năm 1915, Đức tuyên bố vùng biển quanh quần đảo Anh là khu vực chiến sự. Từ ngày 18 tháng 2, Đức cho biết tàu buôn của đối phương trong vùng này sẽ bị tiêu diệt, còn tàu trung lập có thể bị đánh nhầm.
Bước ngoặt đến vào ngày 7 tháng 5 năm 1915, khi U-20 phóng ngư lôi vào tàu khách Lusitania của Anh ngoài khơi bờ biển Ireland. Gần 1.200 người thiệt mạng, trong đó có 128 người Mỹ. Đức nói con tàu chở hàng phục vụ chiến tranh, và quả thật nó chở đạn súng trường, nhưng cái chết của quá nhiều thường dân đã gây phẫn nộ ở Hoa Kỳ. Tổng thống Woodrow Wilson gửi những lời phản đối gay gắt. Sau khi một tàu khách khác, Arabic, bị đánh chìm vào tháng 8 năm 1915, Đức hứa không đánh chìm tàu khách mà không báo trước. Hoa Kỳ không tham chiến. Wilson giữ nước Mỹ trung lập thêm gần hai năm nữa.
1916: tạm ngưng
Ngày 24 tháng 3 năm 1916, một chiếc U-boat tấn công phà Sussex của Pháp ở eo biển Manche, làm nhiều hành khách chết và bị thương, trong đó có người Mỹ. Wilson đe dọa cắt quan hệ ngoại giao. Ngày 4 tháng 5, Đức đưa ra “cam kết Sussex”: tàu ngầm sẽ tuân theo quy tắc tuần dương, với điều kiện Hoa Kỳ cũng gây sức ép để Anh nới lỏng phong tỏa. Chiến dịch coi như tạm dừng.
Trong khi đó, trận Jutland cuối tháng 5 cho thấy hạm đội mặt nước của Đức không thể phá vòng vây của Anh, còn cuộc chiến ở Verdun kéo dài mà không có kết quả. Trong bộ chỉ huy tối cao Đức, quan điểm cho rằng chỉ có tàu ngầm mới thắng được chiến tranh ngày càng mạnh.
1917: dốc toàn lực
Ngày 22 tháng 12 năm 1916, Đô đốc Henning von Holtzendorff, người đứng đầu bộ tham mưu hải quân, lập luận trong một bản bị vong lục rằng đánh chìm khoảng 600.000 tấn tàu mỗi tháng sẽ buộc Anh cầu hòa trong chừng năm tháng, trước khi sự giúp đỡ của Mỹ kịp có tác dụng. Các tướng Hindenburg và Ludendorff ủng hộ ông. Thủ tướng Theobald von Bethmann Hollweg lo ngại phản ứng của Mỹ, nhưng đã nhượng bộ tại hội nghị Pless ngày 9 tháng 1 năm 1917. Ngày 31 tháng 1, Đức thông báo cho Washington rằng các cuộc tấn công không hạn chế sẽ bắt đầu vào hôm sau trong vùng quanh Anh, Pháp, Ý và đông Địa Trung Hải.
Wilson cắt quan hệ ngoại giao ngày 3 tháng 2. Ngày 1 tháng 3, báo chí đăng bức điện Zimmermann, trong đó Đức đề nghị liên minh với Mexico nếu xảy ra chiến tranh với Hoa Kỳ. Trong tháng 3, U-boat còn đánh chìm một số tàu buôn Mỹ. Ngày 2 tháng 4, Wilson đề nghị Quốc hội tuyên chiến, và Quốc hội bỏ phiếu thông qua ngày 6 tháng 4.
Kết thúc ra sao và thay đổi điều gì
Lúc đầu chiến dịch có hiệu quả. Tổn thất tàu của phe Đồng minh và trung lập vượt 800.000 tấn vào tháng 4 năm 1917, và giới chức Anh lo ngại thiếu lương thực và vật tư. Hải quân Hoàng gia vốn ngần ngại dùng đoàn tàu hộ tống, một phần vì nghi ngờ khả năng bảo vệ cùng lúc quá nhiều tàu. Dưới sức ép của Thủ tướng David Lloyd George và những người khác, các đoàn hộ tống được thử nghiệm từ tháng 5 năm 1917 và được dùng rộng rãi vào cuối mùa hè. Tàu buôn giờ đi thành nhóm, có khu trục hạm đi kèm. U-boat gặp ít mục tiêu dễ ăn hơn và tự chịu nhiều nguy hiểm hơn. Mìn, bom chìm và thủy âm kế bổ sung cho phòng thủ, tổn thất giảm, và nước Anh không bao giờ cạn lương thực.
Chiến dịch thất bại còn vì một lý do nữa: nó tạo ra chính kẻ thù mà nó muốn tránh. Binh lính Mỹ cần thời gian huấn luyện và vượt Đại Tây Dương, nhưng trong suốt năm 1918 họ đến Pháp với số lượng ngày càng lớn, và Hải quân Mỹ giúp hộ tống các đoàn tàu. Nhật Bản, một cường quốc Đồng minh, cũng gửi khu trục hạm đến Địa Trung Hải năm 1917 để bảo vệ tàu bè. Đức ngừng tấn công không hạn chế vào ngày 20 tháng 10 năm 1918 trong lúc đàm phán đình chiến, và chiến tranh kết thúc ngày 11 tháng 11. Trong cả cuộc chiến, U-boat đã đánh chìm hơn 5.000 tàu buôn.
Ý tưởng này không biến mất. Hòa ước Versailles cấm Đức có tàu ngầm, và một nghị định thư năm 1936 của Hiệp ước Hải quân London nhắc lại rằng tàu ngầm phải tuân theo quy tắc tuần dương. Thế nhưng trong Thế chiến II, Đức đã đánh trận Đại Tây Dương bằng U-boat, và Hải quân Mỹ bắt đầu chiến tranh tàu ngầm không hạn chế chống Nhật ngay sau Trân Châu Cảng.
Đề thi thường hỏi gì
Câu hỏi về chủ đề này thường kiểm tra quan hệ nguyên nhân và kết quả. Hãy chuẩn bị giải thích các điểm sau:
- Nguyên nhân: lệnh phong tỏa hải quân của Anh và việc Đức đáp trả bằng U-boat.
- Trình tự: Lusitania (tháng 5 năm 1915), rồi cam kết Sussex (tháng 5 năm 1916), rồi nối lại tấn công (1 tháng 2 năm 1917), rồi Mỹ tham chiến (6 tháng 4 năm 1917).
- Ý nghĩa: nó cho thấy tính chất của chiến tranh tổng lực, lôi cả dân thường và các nước trung lập vào cuộc. Nó cũng làm cán cân nghiêng về phía Đồng minh khi kéo Hoa Kỳ vào, và đoàn tàu hộ tống trở thành đối sách tiêu chuẩn trước tấn công tàu ngầm.
- Lỗi thường gặp: Lusitania không khiến Hoa Kỳ tham chiến năm 1915. Mỹ tham chiến gần hai năm sau, sau chiến dịch 1917 và bức điện Zimmermann.
Đọc tiếp
- Vì sao Mỹ tham gia Thế chiến I? Câu chuyện đầy đủ về quyết định của Wilson và những áp lực khác phía sau.
- Chủ nghĩa quân phiệt là gì? Nó dẫn đến Thế chiến I thế nào Cho thấy tư duy khiến những canh bạc quân sự mạo hiểm như thế này dễ được chấp thuận hơn.
- Áp phích tuyên truyền trong Thế chiến I Cho thấy Lusitania và mối đe dọa U-boat được dùng thế nào để tranh thủ dư luận.
- Thế chiến I (1914–1918): nguyên nhân, diễn biến và hậu quả Bài tổng quan đặt chiến dịch tàu ngầm vào bối cảnh toàn bộ cuộc chiến.
