Trong năm phút
Vụ tấn công ngục Bastille diễn ra vào ngày 14 tháng 7 năm 1789, khi một đám đông ở Paris đánh vào Bastille, một pháo đài hoàng gia cổ nằm ở phía đông thành phố, đồng thời cũng được dùng làm nhà tù quốc gia. Đến tối, quân trấn giữ đã đầu hàng, viên chỉ huy đã bị giết và số thuốc súng cất bên trong đã nằm trong tay đám đông. Chỉ có bảy tù nhân được tìm thấy ở đó, nên sự kiện này chưa bao giờ là một vụ vượt ngục hàng loạt. Nhiều nhà sử học xem đây là lúc người dân thường ở Paris tự tay đẩy Cách mạng đi tiếp, và nước Pháp đã lấy ngày này làm ngày quốc lễ từ năm 1880 đến nay.
Muốn xem toàn bộ câu chuyện, hãy đọc bài Cách mạng Pháp (1789–1799) giải thích của chúng tôi. Vụ tấn công là một bước ngoặt của cuộc cách mạng, vì nó đưa cuộc đấu tranh từ các phòng họp ra đường phố Paris.
Vì sao đám đông tiến vào ngục Bastille
Nguyên nhân sâu xa mang tính tài chính. Nhiều năm chiến tranh tốn kém khiến chính phủ Pháp nợ nần chồng chất, còn hệ thống thuế đè nặng nhất lên người dân thường. Tháng 5 năm 1789, vua Louis XVI triệu tập Hội nghị Tam cấp (Estates-General) để tìm lối thoát. Tháng 6, các đại biểu của Đệ tam cấp tuyên bố thành lập Quốc hội. Nhà vua và các cố vấn trở nên cảnh giác, và đến tháng 7 quân đội hoàng gia đã tụ tập quanh Paris. Giá bánh mì tăng cao sau những vụ mùa kém, nên nhiều người Paris đã giận dữ và đói khổ trước khi một sự kiện cụ thể châm ngòi.
Ngòi nổ trực tiếp đến vào ngày 11 tháng 7 năm 1789, khi Louis XVI cách chức Jacques Necker, bộ trưởng tài chính được nhiều người Paris ủng hộ nhờ các ý tưởng cải cách. Tin này đến thành phố vào ngày hôm sau. Với nhiều người, việc bãi nhiệm trông như dấu hiệu nhà vua sẽ dùng vũ lực với Quốc hội và thủ đô. Tin đồn lan nhanh và thành phố căng thẳng.
Đám đông cũng cần vũ khí và thuốc súng. Vào ngày 13 tháng 7, các đại cử tri của Paris lập một đội dân quân công dân, và đội quân này cần vũ khí. Có tin đồn rằng Bastille cất một kho thuốc súng lớn. Điều đó đúng một phần, vì viên chỉ huy Điện Invalides đã chuyển thuốc súng sang Bastille để cất giữ an toàn hơn.
Bastille cũng là biểu tượng của quyền lực hoàng gia. Theo chế độ cũ, một lệnh bắt giam của nhà vua (lettre de cachet) có thể giam người ta mà không cần xét xử, và Bastille là nhà tù nổi tiếng nhất của chế độ ấy. Đến năm 1789, rất ít người còn bị giam ở đó, nhưng tòa nhà vẫn tượng trưng cho sự cai trị độc đoán. Một quan niệm phổ biến cho rằng đám đông định giải thoát hàng trăm tù nhân chính trị. Đó là một huyền thoại. Ngày hôm đó chỉ có bảy tù nhân bên trong.
Gộp lại, ba áp lực giải thích cuộc tấn công: nỗi giận dữ trước việc Necker bị cách chức và lo sợ nhà vua sẽ dùng vũ lực, nỗi sợ quân hoàng gia đang đến gần, và nhu cầu cấp bách về vũ khí và thuốc súng. Đám đông gồm nhiều thành phần, có thợ thủ công, chủ cửa hàng, người lao động và binh lính, và sự pha trộn đó giúp cuộc nổi dậy lan nhanh.
Diễn biến trong vụ tấn công Bastille
Ngày bắt đầu tại Điện Invalides ở tả ngạn sông Seine, nơi ở của các cựu binh và cũng là một kho vũ khí lớn. Đám đông xông vào và lấy đi khoảng 28.000 đến 32.000 khẩu súng hỏa mai, cùng một số đại bác. Các nguồn đưa ra con số khác nhau, nhưng quy mô của vụ cướp vũ khí là rõ ràng. Thuốc súng đã được chuyển đến Bastille, nên đám đông quay sang phía đông thành phố.
Cuối buổi sáng, một đoàn đại diện đến Bastille và yêu cầu viên chỉ huy, Bernard-René de Launay, giao pháo đài và thuốc súng. Ông từ chối. Khi đàm phán thất bại, tiếng súng bắt đầu, và suốt buổi chiều cuộc giao tranh ngày càng dữ dội. Binh lính Vệ binh Pháp, những người đã đứng về phía đám đông, giúp kéo đại bác tiến sát các bức tường. Quân trấn giữ bắn trả từ trên tháp canh.
Quân trấn giữ nhỏ, khoảng 114 người. Phần lớn là cựu binh không còn đủ sức phục vụ ngoài chiến trường, số còn lại là lính grenadier người Thụy Sĩ mới được điều đến tiếp viện pháo đài một tuần trước đó. Quân tấn công đông hơn họ rất nhiều. Các ước tính về số người tấn công thiệt mạng thường nằm trong khoảng 80 đến 100 người, tùy nguồn, còn số người phòng thủ chết trong giao tranh chỉ là một con số nhỏ.
Đến tối, quân trấn giữ đầu hàng và cầu treo được hạ xuống. De Launay bị bắt và bị dẫn về phía Tòa thị chính, trụ sở chính quyền thành phố. Trên đường đi, ông bị đám đông tấn công và giết, cùng với một số người phòng thủ khác. Đám đông cũng giải thoát bảy tù nhân: bốn người bị giam vì làm giả tiền, hai người được mô tả là bị bệnh tâm thần, và một bá tước bị giam theo yêu cầu của gia đình.
Việc pháo đài thất thủ chỉ trong một ngày đã khiến chính phủ sửng sốt và khích lệ người Paris tiếp tục hành động.
Chuyện gì xảy ra sau đó
Sự sụp đổ của Bastille làm thay đổi chính trường Paris chỉ trong vài ngày. Ngày 17 tháng 7, Louis XVI đến thành phố, tới Tòa thị chính và nhận từ tân thị trưởng Jean-Sylvain Bailly một huy hiệu cocarde màu xanh và đỏ, hai màu của Paris. Nhà vua công nhận ban lãnh đạo thành phố mới nổi lên từ cuộc nổi dậy. Với ông, chuyến thăm cũng là một động thái chính trị: nó cho thấy ông sẵn sàng chấp nhận chính quyền mới thay vì chỉ dựa vào quân đội. Đội dân quân công dân được tổ chức lại thành Vệ binh Quốc gia, do Hầu tước de Lafayette chỉ huy, và điều này trao cho người Paris có vũ trang một vai trò lâu dài trong trật tự công cộng.
Bản thân pháo đài không tồn tại được lâu. Chính quyền Paris giao việc phá dỡ cho nhà thầu Pierre-François Palloy, và công nhân đã phá bỏ Bastille trong khoảng năm tháng. Một biểu tượng của quyền lực hoàng gia trở thành một khoảng đất trống, và sự thay đổi ý nghĩa đó phù hợp với các mục tiêu rộng hơn của cách mạng.
Hệ quả lan ra xa hơn nhiều so với Paris. Ở vùng nông thôn, nông dân tấn công các hồ sơ và nghĩa vụ phong kiến trong cái gọi là Nỗi kinh hoàng lớn (Grande Peur). Ngày 4 tháng 8 năm 1789, Quốc hội bỏ phiếu xóa bỏ các đặc quyền phong kiến. Những sự kiện của một ngày ở thủ đô đã lớn lên thành một chương trình cải cách trên toàn quốc.
Năm sau, ngày 14 tháng 7 năm 1790, Lễ Liên hiệp (Fête de la Fédération) kỷ niệm một năm ngày thất thủ bằng một lễ hội đoàn kết quốc gia ở Paris. Mãi về sau, năm 1880, Đệ Tam Cộng hòa đã biến ngày 14 tháng 7 thành ngày quốc lễ theo một đạo luật được ban hành ngày 6 tháng 7. Ngày lễ này tôn vinh cả cuộc tấn công năm 1789 lẫn lễ hội năm 1790. Ở các nước nói tiếng Anh, ngày này được biết rộng rãi với tên gọi Bastille Day.
Kỳ thi thường hỏi điều gì
Với AP European History và các môn học tương tự, câu hỏi thường tập trung vào ý nghĩa của sự kiện, không chỉ là chuyện đã xảy ra gì. Hãy chuẩn bị giải thích ba điểm: nguyên nhân (việc Necker bị cách chức, nỗi sợ quân hoàng gia và sự thiếu hụt bánh mì cùng vũ khí), bản thân sự kiện (việc chiếm vũ khí và pháo đài đầu hàng), và ý nghĩa (hành động của người dân đẩy Cách mạng đi xa hơn và làm suy yếu quyền kiểm soát của hoàng gia). Câu trả lời tốt sẽ liên kết cuộc tấn công với sự chuyển giao quyền lực từ nhà vua sang Quốc hội và chính quyền thành phố Paris.
Cũng nên xem xét ai đứng đầu cuộc tấn công. Các sử gia tranh luận về mức độ tự phát của sự kiện và mức độ được tổ chức bởi các lãnh đạo mới của Paris, nên một câu trả lời cân bằng sẽ cân nhắc cả hai quan điểm. Khi so sánh các nguồn, hãy lưu ý rằng số thương vong và số khẩu súng hỏa mai khác nhau giữa các tài liệu. Một câu trả lời tốt sẽ dùng các từ như “khoảng” hoặc đưa ra một khoảng số, và tránh lặp lại huyền thoại về hàng trăm tù nhân được giải thoát.
Đọc tiếp
- Lời thề Sân quần vợt (1789): các đại biểu Đệ tam cấp đã từ chối giải tán theo lệnh hoàng gia chỉ vài tuần trước khi Bastille thất thủ như thế nào.
- Louis XVI là ai?: vị vua có những lựa chọn trong tháng 7 năm 1789 đã đẩy Paris đến bờ vực.
- Ngày Bastille: ngày 14 tháng 7 kỷ niệm điều gì: ngày kỷ niệm đã trở thành ngày quốc lễ của nước Pháp như thế nào.
