Chọn sách về năng suất làm việc theo vấn đề bạn cần giải quyết. Nếu bạn đang bị quá tải bởi các cam kết, cuốn Essentialism của Greg McKeown có thể là điểm khởi đầu phù hợp. Nếu bạn liên tục bị xao nhãng bởi điện thoại và thông báo, Digital Minimalism của Cal Newport sẽ cung cấp một góc nhìn thực tế. Còn nếu bạn luôn cảm thấy lo lắng vì không bao giờ có đủ thời gian để hoàn thành mọi việc, Four Thousand Weeks của Oliver Burkeman đặt lại câu hỏi về kỳ vọng hoàn thành mọi việc. Đây là những gợi ý mang tính biên tập nhằm giúp bạn định hướng, không phải là kết quả thử nghiệm so sánh hiệu quả của mười phương pháp.
Để chọn được cuốn sách phù hợp, bạn cần xem xét ba tiêu chí: loại điểm vướng bạn đang gặp phải (thiếu tập trung, quá tải công việc hay quy trình phức tạp), bạn cần một phương pháp thực hành cụ thể hay một góc nhìn triết học sâu sắc, và mức độ tự do mà bạn có để thay đổi điều kiện làm việc của mình. Danh sách dưới đây được xây dựng dựa trên mô tả của các tác giả và các đoạn trích chính thức, không phải từ việc thử nghiệm trực tiếp tất cả các cuốn sách.
Khi bạn có quá nhiều cam kết và không thể từ chối
Cuốn sách Essentialism của tác giả Greg McKeown khuyến khích người đọc lựa chọn ít cam kết hơn bằng cách xác định đóng góp có giá trị nhất và sẵn sàng chấp nhận các đánh đổi. Tác giả nhấn mạnh việc lựa chọn, loại bỏ và thực thi một cách dễ dàng hơn (chi tiết tại gregmckeown.com). Cuốn sách này phù hợp với những ai luôn nói "có" với mọi yêu cầu. Tuy nhiên, giới hạn của nó là việc chấp nhận đánh đổi rất khó khăn và không thể tự động giải quyết các áp lực mang tính hệ thống từ tổ chức.
Trong khi đó, The ONE Thing của Gary Keller và Jay Papasan là một hướng dẫn tập trung nỗ lực và lựa chọn một ưu tiên quan trọng nhất thay vì phân tán nguồn lực cho nhiều yêu cầu cạnh tranh (chi tiết tại the1thing.com). Cuốn sách phù hợp khi bạn cần dồn lực cho một dự án lớn. Khi làm việc cùng đội nhóm, bạn vẫn cần thống nhất những trách nhiệm nào có thể hoãn và những việc nào phải được duy trì.
Nếu bạn muốn điều chỉnh ở quy mô hàng ngày, Make Time của Jake Knapp và John Zeratsky đề xuất một khung hành động bốn phần: Highlight (chọn một ưu tiên trong ngày), Laser (giảm xao nhãng), Energize (duy trì năng lượng) và Reflect (điều chỉnh chiến thuật) (chi tiết tại maketime.blog). Khung này hợp với người muốn thử một điều chỉnh nhỏ mỗi ngày rồi xem cách nào hiệu quả với mình.
Khi bạn bị xao nhãng bởi công nghệ và mất tập trung
Cuốn sách Digital Minimalism của Cal Newport đề xuất triết lý lựa chọn các công cụ kỹ thuật số một cách có chủ đích dựa trên những giá trị cốt lõi của bạn, thay vì chấp nhận mọi ứng dụng theo mặc định (chi tiết tại calnewport.com). Cuốn sách phù hợp cho những ai muốn giành lại quyền kiểm soát không gian số. Giới hạn của nó là triết lý này không phải là một quy tắc kiêng cữ tuyệt đối đối với các công cụ bắt buộc trong công việc.
Để hiểu sâu hơn về cơ chế tập trung, Hyperfocus của Chris Bailey phân biệt hai trạng thái chú ý: tập trung cao độ (hyperfocus) và để tâm trí lang thang có chủ đích (scatterfocus), từ đó liên kết giữa làm việc tập trung và khả năng sáng tạo ý tưởng (chi tiết tại chrisbailey.com). Cuốn sách phù hợp để quản lý các chế độ chú ý hàng ngày, nhưng đây chỉ là một khung thực hành thực tế, không phải là một phân loại khoa học toàn diện về não bộ.
Ở một góc nhìn rộng hơn, Stolen Focus của Johann Hari lập luận rằng các vấn đề về sự tập trung không chỉ do cá nhân mà còn có nguyên nhân sâu xa từ các yếu tố bên ngoài và xã hội (chi tiết tại stolenfocusbook.com). Cuốn sách phù hợp cho những ai muốn hiểu bối cảnh vĩ mô của sự xao nhãng. Đây là góc nhìn của Hari về môi trường quanh chúng ta; phần giới thiệu của tác giả chưa đủ để đánh giá chất lượng bằng chứng cho từng lập luận. Đừng quy mọi vấn đề tập trung về một nguyên nhân.
Khi bạn kiệt sức và muốn làm việc bền vững hơn
Để giải quyết tình trạng quá tải trong công việc tri thức, Slow Productivity của Cal Newport đưa ra ba nguyên tắc: làm ít việc hơn, làm việc với tốc độ tự nhiên và tập trung vào chất lượng (chi tiết tại calnewport.com). Cuốn sách phù hợp với những người làm việc tự do hoặc có quyền kiểm soát tiến độ công việc. Tuy nhiên, bạn cần lưu ý rằng việc giảm tốc độ không đồng nghĩa với việc tự động tăng sản lượng đầu ra.
Bên cạnh đó, Feel-Good Productivity của Ali Abdaal được xây dựng quanh ba phần: Tiếp thêm năng lượng (Energise), Tháo gỡ rào cản (Unblock) và Duy trì (Sustain), nhằm giúp công việc trở nên thú vị và bền vững hơn (chi tiết tại aliabdaal.com). Cuốn sách phù hợp cho những ai muốn giảm bớt áp lực tâm lý khi làm việc. Giới hạn của nó là tập trung vào trải nghiệm tích cực, không phải là phương pháp điều trị y khoa cho chứng kiệt sức hay trầm cảm lâm sàng.
Khi bạn muốn tối ưu hóa quy trình và giảm bớt nỗ lực
Cuốn sách Effortless của Greg McKeown cung cấp các chiến thuật đơn giản hóa các hoạt động thiết yếu, loại bỏ các bước không cần thiết và biến các quy trình lặp đi lặp lại trở nên dễ thực hiện hơn (chi tiết tại gregmckeown.com). Cuốn sách phù hợp khi bạn cảm thấy kiệt quệ trước những nhiệm vụ lặp lại hàng ngày. Giới hạn của nó là việc đơn giản hóa quy trình không thể biến mọi trách nhiệm phức tạp trong cuộc sống trở nên dễ dàng hoàn toàn.
Cuối cùng, Four Thousand Weeks của Oliver Burkeman lấy con số xấp xỉ thời gian sống của một người đạt tuổi thọ 80 tuổi để lập luận rằng chúng ta nên chấp nhận sự giới hạn của thời gian thay vì kỳ vọng sẽ hoàn thành mọi việc (chi tiết tại oliverburkeman.com). Cuốn sách phù hợp cho những ai đang chịu áp lực tâm lý từ việc quản lý thời gian. Đọc nó để cân nhắc việc nào đáng dành thời gian, thay vì kỳ vọng tìm được một lịch trình chứa hết mọi việc.
Phân biệt các phương pháp tiếp cận
Để áp dụng hiệu quả, bạn cần phân biệt rõ ràng ranh giới giữa các cuốn sách. Essentialism giúp bạn quyết định những gì xứng đáng để cam kết, trong khi The ONE Thing đặt trọng tâm vào việc dồn sức cho ưu tiên quan trọng nhất. Mặt khác, Make Time lại là một bộ công cụ thực nghiệm hàng ngày để bạn tinh chỉnh lối sống của mình.
Tương tự, đối với vấn đề tập trung, Digital Minimalism tập trung vào việc lựa chọn công cụ công nghệ phù hợp với giá trị cá nhân. Hyperfocus đi sâu vào việc điều chỉnh các trạng thái chú ý của não bộ trong ngày. Trong khi đó, Stolen Focus mở rộng góc nhìn ra các yếu tố cấu trúc và xã hội đang ảnh hưởng đến khả năng tập trung của bạn.
Ví dụ minh họa: Câu chuyện của Minh
Trong ví dụ giả định này, Minh là nhân viên văn phòng đang đảm nhận bảy dự án cùng lúc, liên tục kiểm tra điện thoại và chưa thể hoàn thành bài thuyết trình quan trọng. Thay vì áp dụng cùng lúc mười phương pháp khác nhau, Minh cần chẩn đoán các cam kết của mình trước. Áp dụng nguyên lý từ Essentialism, Minh quyết định chấp nhận đánh đổi bằng cách tạm hoãn hai dự án ít quan trọng nhất sau khi thảo luận với quản lý. Tiếp theo, Minh thực hiện một thử nghiệm tập trung ngắn: tắt toàn bộ thông báo điện thoại và dành riêng 45 phút chỉ để viết bài thuyết trình. Đây là một tình huống giả định mang tính minh họa, không phải là một đánh giá chuyên môn hay giải pháp vạn năng.
Thử nghiệm 7 ngày dành cho bạn
Thay vì cố gắng thay đổi toàn bộ thói quen cùng một lúc, bạn hãy bắt đầu bằng một thử nghiệm nhỏ trong vòng bảy ngày. Đầu tiên, hãy gọi tên chính xác điểm vướng lớn nhất của bạn trong tuần này. Tiếp theo, chọn duy nhất một cuốn sách phù hợp từ danh sách trên và áp dụng một thay đổi nhỏ có thể quan sát được. Cuối cùng, sau một tuần, hãy đánh giá xem liệu vấn đề ban đầu của bạn có được cải thiện hay không.
Bạn có thể tìm thêm sách trong Thư viện sách FiveMinRead.
