Leviathan

Tác giả: Thomas Hobbes

Leviathan, xuất bản năm 1651, đặt câu hỏi vì sao con người phải tuân theo bất kỳ chính quyền nào. Thomas Hobbes hình dung cuộc sống khi không có quyền lực nào cai quản và thấy ở đó chỉ có nỗi sợ và bạo lực thường trực. Để thoát khỏi tình cảnh ấy, theo ông, mọi người thỏa thuận với nhau trao quyền cho một vị chủ quyền duy nhất để giữ hòa bình. Đổi lại, họ có được an toàn và trật tự. Sau đó cuốn sách bảo vệ những quyền hạn rộng của chủ quyền và xem xét vấn đề tôn giáo cùng giáo hội.

5 phút đọc

1651

Trung Cấp

Phát triển bản thân Văn học Cổ điển

Ý Tưởng Chính

"Con người sống không có quyền lực chung sẽ rơi vào nỗi sợ và xung đột triền miên, nên Hobbes cho rằng họ cần thỏa thuận phục tùng một quyền lực tối cao duy nhất để giữ gìn hòa bình."

Những Hiểu Biết Cốt Lõi

Chính trị bắt đầu từ nỗi sợ

Hobbes không xuất phát từ lòng tốt của con người. Ông bắt đầu từ nỗi sợ cái chết bạo lực, thứ mà ông cho là ai cũng có. Khi không có quyền lực kiềm chế, ngay cả những người hiền hòa cũng có lý do để ra tay trước, vì họ không thể tin rằng người khác sẽ kiềm chế. Nỗi sợ không cao quý, nhưng nó đáng tin cậy, và Hobbes xây toàn bộ lập luận trên đó. Theo ông, một hệ thống chính trị nên được thiết kế cho con người như họ vốn là, chứ không phải như ta mong họ là.

Ví Dụ

Hãy tưởng tượng một thị trấn không có cảnh sát hay tòa án. Ai cũng khóa cửa, thuê bảo vệ và dành nhiều thời gian cho phòng thủ hơn cho công việc.

Quyền uy được tạo ra bằng thỏa thuận

Với Hobbes, không người cai trị nào có quyền cai trị bẩm sinh. Quyền uy tồn tại vì con người đồng ý từ bỏ một phần tự do để tất cả cùng sống an toàn. Đây là một bước chuyển táo bạo so với quan niệm vua cai trị theo thiên mệnh. Quyền lực của chủ quyền dựa trên một quyết định của con người, và nó hợp lý vì phục vụ chính những người đã lập ra nó. Ý tưởng đó trở thành điểm khởi đầu của lý thuyết khế ước xã hội hiện đại.

Ví Dụ

Một nhóm hàng xóm đồng ý nghe theo một trọng tài trong môn thể thao chung đã tạo ra quyền uy cho trọng tài ấy, dù không ai trong họ sinh ra đã có quyền đó.

An toàn là việc đầu tiên của chủ quyền

Hobbes nói chủ quyền tồn tại vì một mục đích duy nhất là sự an toàn của nhân dân, và an toàn không chỉ là còn sống: nó bao gồm cả sự mãn nguyện mà con người có được nhờ lao động hợp pháp. Nếu người cai trị không bảo vệ được thần dân, lý do để phục tùng ông ta cũng biến mất. Điều này khiến cuốn sách vừa mạnh mẽ vừa có điều kiện. Nó trao cho chính quyền thẩm quyền rộng, đồng thời gắn cho chính quyền một thước đo thành công. Các nhà tư tưởng sau này đã dựa vào kẽ hở đó để lập luận cho việc giới hạn người cầm quyền.

Ví Dụ

Một chính phủ không ngăn được bạo lực trên đường phố là đang trượt phép thử duy nhất mà Hobbes đặt ra cho nó.

Quyền lực bị chia rẽ dẫn đến chiến tranh

Hobbes sống qua một cuộc nội chiến mà nhà vua, nghị viện và giáo hội đều đòi quyền tối thượng. Ông kết luận rằng khi chủ quyền bị chia nhỏ, người dân buộc phải chọn phe, và chọn phe dẫn đến xung đột. Vì thế ông chủ trương một quyền lực duy nhất có tiếng nói cuối cùng về luật pháp và tôn giáo công. Nhiều độc giả không đồng ý, và các tác giả sau này lại ca ngợi sự phân chia quyền lực. Dù vậy, lời cảnh báo của ông cho thấy vì sao ranh giới quyền hạn rõ ràng là quan trọng.

Ví Dụ

Nếu hai cơ quan đều có thể ra lệnh hủy lệnh của nhau, một người lính hay một công dân sẽ không có cách nào tuân lệnh an toàn.

Từ ngữ rõ ràng ngăn được tranh cãi

Hobbes rất coi trọng định nghĩa. Ông cho rằng nhiều tranh cãi thực chất là sự nhầm lẫn về từ ngữ, và các triết gia thường che giấu sự trống rỗng sau những thuật ngữ nghe hay. Những chương đầu của ông định nghĩa đam mê, quyền lực, tự do và luật trước khi dùng chúng trong lập luận. Thói quen đó là một lý do khiến cuốn sách đến nay vẫn đọc như một chuỗi suy luận cẩn trọng. Nó cũng gợi ra một quy tắc thực tế: trước khi tranh luận, hãy kiểm tra xem hai bên có hiểu cùng một nghĩa hay không.

Ví Dụ

Hai người tranh luận về ‘tự do’ cả tiếng đồng hồ rồi mới nhận ra một người nói về tự do khỏi sự can thiệp, còn người kia nói về tự do để hành động.

Tóm Tắt Chương

Tóm tắt theo từng chương

Leviathan gồm 47 chương chia làm bốn phần: Về con người, Về quốc gia (commonwealth), Về quốc gia Kitô giáo và Về vương quốc bóng tối. Phần này đi theo sách qua tám nhóm chương để mạch lập luận dễ theo dõi.

Lời mở đầu và Chương 1–9: Cỗ máy của tâm trí

Hobbes mở đầu bằng việc gọi nhà nước là một ‘con người nhân tạo’, một người khổng lồ do con người dựng nên để bảo vệ những con người tự nhiên bên trong nó. Sau đó ông xem con người như một dạng cỗ máy. Cảm giác đến từ áp lực bên ngoài lên cơ thể, trí tưởng tượng là cảm giác đang mờ dần, còn lý trí là một kiểu tính toán, cộng và trừ các tên gọi. Ngôn ngữ làm điều này khả thi, nhưng lời nói bất cẩn cũng có thể đánh lừa. Vì sao điều này quan trọng: Hobbes muốn cho thấy con người đủ dễ đoán để được cai quản bằng các quy tắc rõ ràng, chứ không bằng những lý tưởng mơ hồ.

Chương 10–13: Quyền lực, bình đẳng và cuộc chiến của mọi người chống lại mọi người

Hobbes định nghĩa quyền lực là phương tiện hiện có của một người để đạt được điều tốt trong tương lai. Theo ông, con người luôn muốn có thêm quyền lực vì không bao giờ chắc chắn giữ được những gì mình đang có. Chương 13 lập luận rằng con người gần như bình đẳng, bởi ngay cả người yếu cũng có thể giết người mạnh. Tranh chấp nảy sinh từ cạnh tranh, ngờ vực và khát vọng danh vọng. Khi không có quyền lực chung, cuộc sống trở thành ‘cuộc chiến của mọi người chống lại mọi người’, không có công nghiệp hay nghệ thuật, và đời người trở nên ‘cô độc, nghèo nàn, bẩn thỉu, thô bạo và ngắn ngủi’. Vì sao điều này quan trọng: đây là vấn đề mà phần còn lại của cuốn sách tìm cách giải quyết.

Chương 14–16: Quyền tự nhiên, luật tự nhiên và khế ước

Trong trạng thái tự nhiên, mỗi người có quyền làm bất cứ điều gì mình cho là cần thiết để sống sót. Tuy nhiên, lý trí chỉ ra các luật tự nhiên: tìm kiếm hòa bình khi còn hy vọng đạt được, từ bỏ quyền đối với mọi thứ nếu những người khác cũng làm vậy, và giữ các thỏa thuận đã lập. Chương 16 giới thiệu các khái niệm cá nhân, tác giả và người đại diện. Một người có thể hành động nhân danh người khác, và người đó là tác giả của những hành động ấy. Vì sao điều này quan trọng: những ý tưởng này biến nỗi sợ bạo lực thành một logic của thỏa thuận, và chuẩn bị cho hình ảnh vị chủ quyền là người đại diện của tất cả mọi người.

Chương 17–19: Một quốc gia được hình thành như thế nào

Luật tự nhiên là chưa đủ, vì ‘khế ước mà không có thanh gươm thì chỉ là lời nói’. Con người cần một quyền lực đủ mạnh để buộc họ giữ lời hứa. Hobbes hình dung mỗi người thỏa thuận với mọi người khác để trao quyền tự cai quản của mình cho một người hoặc một hội đồng, với điều kiện những người khác cũng làm như vậy. Kết quả là một quốc gia, mà ông gọi là ‘vị thần phàm trần’. Chương 18 nêu các quyền của chủ quyền, và Chương 19 so sánh quân chủ, quý tộc và dân chủ, trong đó ông thiên về quân chủ. Vì sao điều này quan trọng: đây là lập luận cốt lõi về khế ước xã hội.

Chương 20–24: Quyền tự do của thần dân

Chương 20 so sánh những quốc gia hình thành bằng thỏa thuận với những quốc gia có được nhờ chinh phục, đồng thời giải thích quyền uy của cha mẹ theo cách tương tự. Chương 21 trình bày quan niệm của Hobbes về tự do: tự do nghĩa là không có trở ngại bên ngoài cản trở điều mình muốn làm. Thần dân được tự do ở bất cứ chỗ nào luật pháp im lặng, và không ai có thể bị buộc phải tự làm hại mình, vì quyền bảo vệ mạng sống không thể ký bán đi. Các chương 22–24 bàn về các nhóm trong nhà nước, quan chức công quyền, tiền tệ và các khu định cư ở nước ngoài. Vì sao điều này quan trọng: chủ quyền có quyền lực lớn nhưng không vô hạn, và việc tự bảo toàn mạng sống là ranh giới cuối cùng.

Chương 25–31: Lời khuyên, luật pháp, hình phạt và sự sụp đổ

Hobbes phân biệt lời khuyên với mệnh lệnh: lời khuyên phục vụ người được khuyên, còn mệnh lệnh phục vụ người ra lệnh. Luật dân sự là mệnh lệnh của chủ quyền, và nó cho ‘công bằng’ và ‘bất công’ một nghĩa cố định. Hình phạt là sự gây hại do công quyền thực hiện nhằm khiến mọi người tuân thủ. Chương 29 liệt kê những nguyên nhân làm suy yếu hoặc hủy hoại một quốc gia, trong đó có quyền lực bị chia rẽ và niềm tin rằng mỗi cá nhân đều có thể tự phán xét thiện ác. Chương 30 nêu nhiệm vụ của chủ quyền là sự an toàn của nhân dân. Vì sao điều này quan trọng: Hobbes coi nội chiến là kết cục tồi tệ nhất, nên quyền lực bị chia rẽ chính là căn bệnh của nhà nước.

Phần 3, Chương 32–43: Về quốc gia Kitô giáo

Hobbes chuyển sang Kinh Thánh và trích dẫn dài để lập luận rằng đức tin Kitô giáo không trao cho ai một yêu sách đối nghịch với quyền uy của chủ quyền. Theo ông, trong một nhà nước Kitô giáo, chủ quyền quyết định giáo hội được cai quản ra sao và cách đọc nào được coi là luật công, còn niềm tin riêng vẫn là chuyện riêng. Ông xem xét lại phép màu, lời tiên tri và ý nghĩa của ‘vương quốc của Thiên Chúa’. Chương cuối nói rằng điều duy nhất cần tin để được cứu rỗi là Giêsu là Đấng Christ. Vì sao điều này quan trọng: Hobbes cố gắng xóa bỏ xung đột giữa giáo hội và nhà nước, thứ mà ông cho là nguyên nhân của cuộc nội chiến.

Phần 4, Chương 44–47: Về vương quốc bóng tối

Phần cuối công kích những gì Hobbes xem là nguồn gốc của bóng tối về tinh thần và trí tuệ: việc đọc sai Kinh Thánh, những niềm tin vay mượn từ nguồn ngoại giáo, và yêu sách của giáo hội Rôma rằng mình đứng trên các vị vua. Ông ví chế độ giáo hoàng như hồn ma của Đế quốc La Mã đã chết. Ông cũng bác bỏ triết học kinh viện dựa trên Aristotle là lời nói rỗng tuếch. Một phần Tổng kết và Kết luận ngắn khép lại cuốn sách. Vì sao điều này quan trọng: nó áp dụng luận điểm trung tâm của sách vào tôn giáo và các trường đại học thời Hobbes, vì lòng trung thành bị chia rẽ không thể mang lại hòa bình lâu dài.

Nhân vật và thuật ngữ then chốt

Thomas Hobbes

Nhà triết học người Anh (1588–1679). Ông viết Leviathan trong thời nội chiến và lập luận rằng nỗi sợ cái chết bạo lực cùng nhu cầu an ninh biện minh cho một chính quyền mạnh.

Trạng thái tự nhiên

Một tình trạng tưởng tượng không có chính quyền, luật pháp hay người phán xử chung. Hobbes dùng nó để hỏi cuộc sống sẽ ra sao nếu không có quyền lực, và trả lời rằng đó sẽ là cuộc chiến triền miên của mọi người chống lại mọi người.

Luật tự nhiên

Những quy tắc do lý trí tìm ra, hướng tới hòa bình. Luật thứ nhất là tìm kiếm hòa bình khi có thể, luật thứ hai là từ bỏ quyền đối với mọi thứ nếu người khác cũng làm vậy, và luật thứ ba là giữ các thỏa thuận của mình.

Khế ước

Một lời hứa hai chiều. Theo Hobbes, khế ước chỉ đáng tin cậy khi có một quyền lực đủ sức buộc thi hành, đó là lý do chỉ riêng thỏa thuận thì không thể tạo ra hòa bình.

Chủ quyền

Người hoặc hội đồng nhận quyền tự cai quản của tất cả mọi người. Chủ quyền ban hành luật, phân xử tranh chấp và giữ hòa bình, và không phải chịu trách nhiệm trước bất kỳ tòa án nào của con người.

Leviathan (quốc gia)

Nhà nước như một con người nhân tạo, được đặt theo tên con quái vật biển trong Sách Gióp. Thân thể nó được tạo nên từ nhân dân, còn chủ quyền đóng vai trò linh hồn.

Sự ủy quyền

Ý tưởng rằng mọi người là ‘tác giả’ của những gì người đại diện của họ làm. Nó giải thích vì sao thần dân không thể phàn nàn rằng hành động của chủ quyền không phải của mình.

Locke và Rousseau

Những nhà tư tưởng khế ước xã hội về sau. Locke cho rằng chính quyền được ủy thác và có thể bị thay thế nếu không bảo vệ được các quyền. Rousseau đặt quyền uy vào ý chí chung của toàn thể nhân dân.

Cách dùng cuốn sách này

Leviathan rất hợp để viết tiểu luận và thảo luận vì sách nêu luận điểm rõ ràng và đưa ra lý lẽ cho từng bước. Dưới đây là một số góc nhìn và câu hỏi gợi ý.

Nỗi sợ và trật tự: Hobbes có đúng khi cho rằng nỗi sợ bạo lực là lý do mạnh nhất để có chính quyền không? Con người còn có những lý do nào khác?
Đánh đổi: Hobbes từ bỏ rất nhiều tự do để lấy an ninh. Khi nào cuộc đánh đổi ấy đáng giá, và khi nào thì không?
Chuỗi các nhà tư tưởng: So sánh Hobbes với Locke và Rousseau. Mỗi người đặt nguồn gốc của quyền lực chính đáng ở đâu?
Tiếng vọng hiện đại: Bạn thấy ý tưởng của ông ở đâu trong thời nay, chẳng hạn trong các cuộc tranh luận về công an, quyền lực khẩn cấp hay quan hệ quốc tế?
Mẹo đọc: Hãy bắt đầu với Chương 13–18, nơi chứa lập luận chính. Đọc phần còn lại sau khi đã nắm được cấu trúc.

Khi viết, hãy chọn một luận điểm, chẳng hạn trạng thái tự nhiên, và kiểm chứng nó với một ví dụ thực tế bằng lời của chính bạn.

Hành Động Ngay

Các bước thực tế bạn có thể thực hiện ngay hôm nay:

Trước khi thiết kế một quy tắc, hãy hỏi mọi người thực sự đối mặt với những động cơ nào, chứ đừng chỉ nghĩ đến điều bạn hy vọng họ sẽ làm.
Hãy xác định ai là người quyết định, và ghi ra giấy, trước khi bất đồng xảy ra.
Hãy định nghĩa các từ khóa trước. Nhiều cuộc tranh cãi tự chấm dứt khi hai bên dùng cùng một nghĩa.
Hãy nhìn thẳng vào sự đánh đổi: mỗi phần an toàn có thêm đều phải trả bằng một phần tự do, nên hãy nói rõ cái giá là gì.

Trích Dẫn Đáng Nhớ

"“cuộc đời con người, cô độc, nghèo nàn, bẩn thỉu, thô bạo và ngắn ngủi” (Chương 13)"
— Thomas Hobbes

"“cuộc chiến của mọi người chống lại mọi người” (Chương 13)"
— Thomas Hobbes

"“Khế ước mà không có thanh gươm thì chỉ là lời nói” (Chương 17)"
— Thomas Hobbes

"“Những đam mê khiến con người hướng đến hòa bình là nỗi sợ cái chết” (Chương 13)"
— Thomas Hobbes

Ai Nên Đọc Cuốn Này

Sinh viên các ngành chính trị, lịch sử, triết học và luật sẽ thấy Leviathan hữu ích, cũng như bất kỳ ai tò mò về lý do chính quyền tồn tại. Cuốn sách phù hợp với học sinh trung học phổ thông và sinh viên đại học, nhất là trong các môn về khế ước xã hội. Bản đầy đủ khá khó đọc, nên hãy bắt đầu với bản hướng dẫn này.

Câu hỏi thường gặp

Leviathan nói về điều gì?

Leviathan là một tác phẩm triết học chính trị xuất bản năm 1651. Thomas Hobbes lập luận rằng nếu không có một quyền lực chung mạnh mẽ, con người sẽ sống trong nỗi sợ và xung đột triền miên, nên họ cần thỏa thuận phục tùng một chủ quyền giữ gìn hòa bình. Cuốn sách cũng bàn về bản tính con người, luật pháp, tự do và vị trí của tôn giáo trong nhà nước.

‘Cuộc chiến của mọi người chống lại mọi người’ nghĩa là gì?

Đó là cách Hobbes mô tả trạng thái tự nhiên ở Chương 13. Khi không có chính quyền kiềm chế, con người cạnh tranh, ngờ vực nhau và theo đuổi danh vọng, nên ai cũng phải sẵn sàng tự vệ. Ông không có ý nói đánh nhau liên tục, mà là mối đe dọa kéo dài của nó, khiến thương mại, nông nghiệp và cuộc sống yên bình không thể tồn tại.

Vì sao cuốn sách có tên là Leviathan?

Leviathan là một con quái vật biển trong Sách Gióp. Hobbes dùng tên đó cho quốc gia, một con người nhân tạo khổng lồ hình thành từ nhân dân. Bức tranh bìa nổi tiếng vẽ một hình người khổng lồ đội vương miện được ghép từ vô số người nhỏ. Cái tên gợi lên kích thước của nhà nước và sức mạnh mà nó cần để giữ trật tự.

Hobbes, Locke và Rousseau khác nhau thế nào?

Cả ba đều dùng khế ước xã hội để giải thích chính quyền. Hobbes nhấn mạnh một chủ quyền mạnh để chấm dứt nỗi sợ chiến tranh. Locke cho rằng chính quyền là sự ủy thác nhằm bảo vệ các quyền tự nhiên và có thể bị thay thế nếu thất bại. Rousseau đặt quyền uy vào ý chí chung của toàn thể nhân dân.

Hobbes có ủng hộ chế độ quân chủ chuyên chế không?

Ông lập luận cho một chủ quyền có quyền lực không bị chia cắt và cho rằng quân chủ là hình thức tốt nhất, chủ yếu vì lợi ích của một người cai trị gần với lợi ích công nhất. Nhưng ông xây dựng lập luận dựa trên thỏa thuận giữa nhân dân và mục tiêu an toàn của họ, chứ không dựa trên thiên mệnh, và ông giữ lại quyền tự vệ.

Leviathan có khó đọc không?

Văn bản là tiếng Anh thế kỷ 17 và một số lập luận dựa trên Kinh Thánh, nên có thể đọc chậm. Lập luận trung tâm nằm ở Chương 13–18, ngắn gọn và rõ ràng. Nhiều độc giả bắt đầu từ đó, rồi quay lại các chương đầu và các phần sau.

Kiểm tra mức độ hiểu bài

Chọn một đáp án cho mỗi câu để xem bạn đúng hay sai.

Leviathan được xuất bản vào năm nào?
Hobbes mô tả cuộc sống trong trạng thái tự nhiên như thế nào?
Theo Hobbes, vì sao con người cần một chủ quyền?
Hobbes ưa chuộng hình thức chính quyền nào?
Leviathan tượng trưng cho điều gì trong cuốn sách?

Về Thomas Hobbes

Thomas Hobbes (1588–1679) là một nhà triết học người Anh. Ông viết Leviathan trong thời nội chiến Anh, khi đang sống lưu vong ở Pháp, và xuất bản năm 1651. Cuốn sách là một trong những lập luận sớm nhất và có ảnh hưởng nhất về khế ước xã hội, đồng thời định hình các nhà tư tưởng sau này như Locke và Rousseau.

Tóm Tắt Được Viết Bởi

Alex Ng

Kỹ sư phần mềm & Nhà văn

Kỹ sư phần mềm với niềm đam mê chuyển đổi ý tưởng phức tạp thành hiểu biết thực tiễn. Viết về tài chính, đầu tư, khởi nghiệp và công nghệ.

Xem tất cả tóm tắt →

Đánh Giá

Chưa có đánh giá nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ suy nghĩ của bạn!

Viết Đánh Giá

Tên Của Bạn

Xếp Hạng

Tiêu Đề Đánh Giá (không bắt buộc)

Đánh Giá Của Bạn

Đọc tiếp

Khám phá chủ đề: Thời kỳ Khai sáng

Tóm tắt sách

educated - Tara Westover

Tara Westover

Cuốn hồi ký kể về cuộc đời của Tara Westover, một cô gái sinh ra trong một gia đình theo…

Tóm tắt sách Atomic Habits: 4 quy luật và cách bắt đầu nhỏ

James Clear

Atomic Habits trình bày vòng lặp tín hiệu, mong muốn, hành động và phần thưởng, cùng bốn quy luật thiết…

Tóm Tắt Sách Nghĩ Giàu & Làm Giàu (Think and Grow Rich)

Napoleon Hill

What if the secrets to wealth and success weren’t hidden in complex financial strategies, but within the power of your…

Tóm Tắt Sách Melbourne

Alex Ng

Melbourne của Sophie Cunningham là sự khám phá sâu sắc và cá nhân về thủ đô văn hóa của Úc,…

Bài Viết

Giải thích Khế ước xã hội của Rousseau

Jean-Jacques Rousseau xuất bản Khế ước xã hội năm 1762. Cuốn sách đặt câu hỏi làm sao con người có…

Locke, Montesquieu và Rousseau: Tư tưởng khác nhau thế nào

Ba nhà tư tưởng thời Khai sáng, John Locke, Montesquieu và Jean-Jacques Rousseau, đều đặt câu hỏi điều gì khiến…

Thời Khai sáng là gì? Ý tưởng, nhà tư tưởng và di sản

Khai sáng là phong trào tư tưởng châu Âu thế kỷ 18, đề cao lý tính và bằng chứng hơn…