Truyện Kiều
Tác giả: Nguyễn Du
Truyện Kiều là truyện thơ lục bát gồm 3.254 câu của đại thi hào Nguyễn Du. Tác phẩm kể về Thúy Kiều, cô gái tài sắc vẹn toàn yêu chàng thư sinh Kim Trọng. Khi gia đình gặp tai họa, nàng bán mình cứu cha và bước vào mười lăm năm lưu lạc, bị lừa gạt và mất mát. Qua số phận của Kiều, Nguyễn Du đặt câu hỏi vì sao người tài người đẹp hay gặp bất hạnh, và trả lời bằng lòng thương người sâu sắc.
Ý Tưởng Chính
"Truyện Kiều kể về một cô gái tài sắc phải bỏ tình yêu để cứu cha, rồi mười lăm năm bị đồng tiền, mưu mô và quyền thế vùi dập mà vẫn giữ được tấm lòng."
Những Hiểu Biết Cốt Lõi
Chữ tài và chữ mệnh
Ngay từ những câu đầu, Nguyễn Du nói rằng chữ tài và chữ mệnh dường như ghét nhau, và cả cuốn truyện kiểm chứng ý đó. Kiều giỏi mọi thứ, nhưng chính tài sắc khiến nàng thành mục tiêu của kẻ mua người, kẻ ghen tuông và kẻ quyền thế. Tác giả không trách nàng mà chỉ ra một xã hội ít khi đền đáp những người tốt.
Ngôi mộ Đạm Tiên ở phần một cũng cho thấy một ca nhi nổi tiếng cuối cùng bị lãng quên, chỉ có người lạ thương khóc.
Mâu thuẫn giữa chữ hiếu và chữ tình
Kiều phải chọn giữa mạng sống của cha và hạnh phúc của mình, và nàng chọn cha mà không do dự lâu. Trong thế giới Nho giáo của truyện, hiếu là điều trước hết, nhưng Nguyễn Du không giấu cái giá phải trả. Người đọc cảm được cả vẻ cao quý và nỗi đau trong lựa chọn ấy.
Trong Trao duyên, nàng nói “Hiếu tình khó nói hai bề vẹn hai” rồi mới trao lại mối duyên cho em.
Đồng tiền và quyền thế là kẻ thủ ác
Những người làm hại Kiều không phải ai cũng độc ác bẩm sinh. Nhiều kẻ hành động vì tiền, địa vị hay lợi ích, từ người vu oan đến kẻ buôn người và viên quan lừa Từ Hải. Nguyễn Du phơi bày một xã hội mà con người có thể bị mua bán và coi đó là nguồn gốc nỗi đau của Kiều.
Mã Giám Sinh giả làm người mua tử tế nhưng thực chất chỉ chạy theo lợi nhuận.
Lòng nhân đạo với người phụ nữ bất hạnh
Tác phẩm nhìn một người phụ nữ bị mua bán và bị khinh rẻ mà không phán xét. Qua mọi thử thách, Kiều vẫn giữ lòng nhân hậu, sự thủy chung và biết ơn. Vì thế người ta nói đến tinh thần nhân đạo của Nguyễn Du, tức cách nhìn đầy cảm thông với con người.
Khi đã có quyền trong tay, Kiều vẫn tha cho Hoạn Thư vì người này biết nói lời thành thật.
Ngôn ngữ và nghệ thuật của Nguyễn Du
Nguyễn Du nâng thể lục bát, vốn gần gũi với ca dao, thành một thứ ngôn ngữ vừa tinh luyện vừa mộc mạc. Ông kết hợp từ Hán Việt trang trọng với lời nói thường ngày, và dùng độc thoại nội tâm, tả cảnh ngụ tình để phơi bày tâm lí nhân vật. Chính nghệ thuật ấy khiến Truyện Kiều vừa là kiệt tác văn học vừa là tác phẩm gần gũi với mọi người đọc.
Bốn lần “buồn trông” ở lầu Ngưng Bích cho thấy chỉ một điệp ngữ cũng đủ làm nỗi buồn dâng lên từng bậc.
Tóm Tắt Chương
Tóm tắt Truyện Kiều theo ba phần
※ Phần này kể toàn bộ cốt truyện, kể cả kết thúc.
Truyện Kiều không chia chương, nên bài này tóm tắt theo ba phần quen thuộc trong sách giáo khoa.
Phần 1: Gặp gỡ và đính ước
Gia đình Vương Viên ngoại sống êm ấm, có ba người con là Thúy Kiều, Thúy Vân và Vương Quan. Kiều là chị cả, vừa đẹp vừa giỏi thơ, họa, đàn nên nổi tiếng hơn em.
Nguyễn Du tả Vân đẹp đầy đặn, phúc hậu, còn Kiều sắc sảo, mặn mà, tài hoa hơn người. Ngay từ đây, người đọc đã thấy sắc đẹp của Kiều mang theo một điềm lo.
Trong tiết Thanh minh, chị em đi chơi xuân và Kiều khóc thương ngôi mộ hoang của nàng Đạm Tiên. Trên đường về, nàng gặp chàng thư sinh Kim Trọng và hai người đem lòng yêu nhau.
Đêm ấy Kiều nằm mơ thấy Đạm Tiên báo trước rằng nàng cũng sẽ chịu kiếp đoạn trường. Giấc mơ này như một lời tiên tri phủ bóng lên cả câu chuyện.
Họ gặp riêng và thề nguyền dưới trăng, trao nhau chiếc vành và bức tờ mây làm tin. Rồi Kim Trọng phải về quê chịu tang chú, và hạnh phúc ngắn ngủi ấy báo trước nỗi mất mát sắp đến.
Ý nghĩa: phần này dựng nên mối tình mà Kiều sẽ đánh mất và gieo ý nghĩ rằng tài sắc dễ mang họa.
Phần 2: Gia biến và lưu lạc
Khi Kim Trọng vắng nhà, Vương ông bị vu oan và bị bắt. Để có tiền cứu cha, Kiều bán mình và nhờ Thúy Vân thay mình kết duyên với Kim Trọng, đó là cảnh Trao duyên.
Mã Giám Sinh mua Kiều rồi đưa nàng đến Tú Bà, chủ lầu xanh. Kiều toan tự vẫn, bị đưa ra ở lầu Ngưng Bích, rồi mắc lừa Sở Khanh và bị ép làm kĩ nữ.
Thúc Sinh chuộc Kiều làm vợ lẽ, nhưng vợ cả là Hoạn Thư ghen tuông và bắt nàng về làm hầu gái. Tại nhà họ Hoạn, Kiều bị bắt chép kinh và hầu hạ, chịu đủ nhục nhã trước khi tìm đường trốn đi.
Kiều trốn vào chùa nhờ sư Giác Duyên, rồi bị Bạc Bà lừa bán vào lầu xanh lần nữa. Người nàng tưởng là chốn nương thân hóa ra lại là kẻ buôn người khác.
Tại đây nàng gặp Từ Hải, người anh hùng đứng đầu một cuộc khởi nghĩa, và được chàng chuộc ra làm vợ. Từ Hải xem Kiều là tri kỉ, nên đây là quãng đời nàng được trọng vọng và được sống như một con người.
Khi Từ Hải thắng thế, Kiều báo ân báo oán, nhưng tha cho Hoạn Thư vì lời xin khéo léo của người này. Cảnh báo oán cho thấy Kiều biết ơn người giúp mình và còn biết nghe lẽ phải.
Về sau, Hồ Tôn Hiến lừa Từ Hải ra hàng rồi giết chàng, lại ép Kiều gả cho một viên thổ quan. Kiều nhảy xuống sông Tiền Đường tự tử nhưng được sư Giác Duyên cứu.
Ý nghĩa: mười lăm năm lưu lạc cho thấy người tài sắc bị đồng tiền, mưu mô và quyền thế vùi dập, và tác phẩm hỏi ai phải chịu trách nhiệm.
Phần 3: Đoàn tụ
Kiều sống yên ổn bên sư Giác Duyên trong khi gia đình đi tìm nàng. Kim Trọng đã kết duyên với Thúy Vân theo ý Kiều nhưng chưa bao giờ quên nàng, và cuối cùng chàng tìm được Kiều.
Cả nhà đoàn tụ và Kim Trọng ngỏ lời kết hôn. Kiều đồng ý làm lễ nhưng xin giữ tình bạn tri âm với đàn và thơ, vì nàng thấy những năm tháng gian truân khiến duyên vợ chồng không còn thích hợp.
Cuộc đoàn tụ không xóa được những năm tháng đã mất, nhưng cho Kiều một chốn bình yên sau bao sóng gió. Đó là một kết thúc ấm áp mà vẫn nhuốm nỗi buồn.
Ý nghĩa: kết thúc mang lại bình yên chứ không phải cổ tích, và những câu thơ cuối khẳng định chữ tâm đáng quý hơn chữ tài.
Hai đoạn trích thi cử quan trọng
Trao duyên
Kiều nhờ Thúy Vân thay mình nối duyên với Kim Trọng và trao cho em những kỉ vật tình yêu. Đoạn trích là một lời độc thoại dài, đi từ cầu xin, giải thích, dặn dò đến bật khóc vì thương nhớ Kim Trọng.
Điểm cần nhớ: lời nhờ cậy khiêm nhường, mâu thuẫn giữa hiếu và tình, và nỗi đau được bộc lộ trực tiếp qua độc thoại nội tâm.
Khi học đoạn này, hãy chú ý nhịp điệu của lời nói, vì giọng Kiều đi từ van nài đến nghẹn ngào. Sự thay đổi giọng điệu ấy cho thấy một người đang cố giữ bình tĩnh nhưng không giấu nổi nỗi đau.
Kiều ở lầu Ngưng Bích
Tú Bà giam Kiều ở lầu Ngưng Bích bên bờ biển trong khi chuẩn bị đẩy nàng vào lầu xanh. Một mình nơi lầu cao, Kiều nhớ Kim Trọng và cha mẹ rồi nhìn ra biển.
Tám câu cuối lặp “buồn trông” bốn lần, mỗi lần là một hình ảnh: cánh buồm xa, hoa trôi, nội cỏ và sóng dữ. Qua đó nỗi buồn đi từ mong manh đến lo sợ.
Đoạn trích có ba phần dễ nhận ra: cảnh thực của lầu và biển, nỗi nhớ người thân, rồi tám câu tả cảnh ngụ tình. Khi làm bài, em nên nói rõ tám câu này là đỉnh của tâm trạng chứ không chỉ là một đoạn tả cảnh.
Nhân vật chính
- Thúy Kiều: nhân vật chính, tài sắc, giàu lòng hiếu thảo và luôn sẵn sàng hi sinh.
- Kim Trọng: chàng thư sinh nàng yêu, chung thủy và hiền hậu.
- Thúy Vân: em gái Kiều, người thay chị kết duyên với Kim Trọng.
- Vương Viên ngoại: cha Kiều, việc ông bị bắt khơi mào bi kịch.
- Mã Giám Sinh và Tú Bà: kẻ buôn người và chủ lầu xanh.
- Sở Khanh: kẻ giả vờ cứu giúp rồi phản bội.
- Thúc Sinh và Hoạn Thư: chàng thương nhân tốt bụng và người vợ ghen tuông, khôn khéo.
- Từ Hải: người anh hùng coi Kiều là tri kỉ.
- Giác Duyên: vị sư che chở và cứu Kiều.
Cách viết bài văn về Truyện Kiều
Đề thi thường yêu cầu bài nghị luận văn học khoảng 600 chữ về một nhân vật hoặc đoạn trích. Hãy lập dàn ý gồm mở bài, thân bài có hai hoặc ba luận điểm rõ ràng và kết bài.
Chỉ trích một hai câu thơ cần thiết, rồi luôn phân tích chúng bằng lời của em. Gọi tên biện pháp như lục bát, tả cảnh ngụ tình, điệp ngữ, độc thoại nội tâm và nói rõ chúng cho thấy điều gì về Kiều.
Hãy nối đoạn trích với toàn truyện: Trao duyên mở đầu cuộc đời hi sinh của Kiều, còn Ngưng Bích cho thấy sự cô đơn trước lần lừa dối tiếp theo. Cuối bài, hãy nêu điều Nguyễn Du muốn người đọc cảm nhận, đó là lòng thương những người bị xã hội bất công vùi dập.
Một lỗi hay gặp là kể lại cốt truyện thay vì phân tích. Mỗi luận điểm nên có một câu thơ, một biện pháp nghệ thuật và một nhận xét về tâm trạng, theo trình tự đó.
Lỗi thứ hai là trích quá dài hoặc chép cả đoạn thơ. Hãy chọn đúng một hai từ then chốt như “lạy”, “xa xa”, “về đâu” rồi bình luận kĩ từng từ.
Lỗi thứ ba là kết bài chung chung. Hãy kết bằng một ý riêng, chẳng hạn giá trị nhân đạo của tác phẩm hoặc điều đoạn trích gợi cho người đọc hôm nay.
Hãy tập viết trong thời gian giới hạn để quen với áp lực phòng thi. Một bài khoảng 600 chữ có thể gồm bốn đến năm đoạn, mỗi đoạn tập trung vào một ý.
Các bài mẫu trên trang này chỉ là ví dụ học tập ở ba mức độ. Hãy so sánh với bài của em rồi tự viết lại bằng lời văn của chính mình.
Hành Động Ngay
Các bước thực tế bạn có thể thực hiện ngay hôm nay:
-
Đọc từng phần và tự hỏi nhân vật chính lựa chọn điều gì, phải trả giá ra sao.
-
Khi phân tích câu thơ, hãy gọi tên biện pháp nghệ thuật rồi giải thích nó cho thấy tâm trạng gì.
-
Chỉ trích dẫn ngắn và luôn bình luận bằng lời của riêng em.
-
Nối mỗi đoạn trích với toàn truyện và với lòng nhân đạo của Nguyễn Du.
Trích Dẫn Đáng Nhớ
"“Trăm năm trong cõi người ta / Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau.” (Mở đầu)"
— Nguyễn Du
"“Cậy em em có chịu lời / Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa.” (Trao duyên)"
— Nguyễn Du
"“Sự đâu sóng gió bất kì / Hiếu tình khó nói hai bề vẹn hai.” (Trao duyên)"
— Nguyễn Du
"“Buồn trông cửa bể chiều hôm / Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa.” (Kiều ở lầu Ngưng Bích)"
— Nguyễn Du
Ai Nên Đọc Cuốn Này
Học sinh khoảng 14 đến 18 tuổi cần học Truyện Kiều cho môn Ngữ văn, ôn thi vào lớp 10 hoặc THPT, và bất kì ai muốn hiểu tác phẩm thơ được yêu mến nhất của Việt Nam. Không cần biết trước điều gì về truyện.
Nhân vật
Thúy Kiều
nhân vật chính
Con gái cả nhà họ Vương, nổi tiếng về nhan sắc và tài thơ, họa, đàn. Nàng bỏ tình yêu để cứu cha, rồi trải qua mười lăm năm bị bán, bị lừa mà vẫn giữ lòng nhân hậu.
Kim Trọng
người yêu
Chàng thư sinh yêu Kiều và cùng nàng thề nguyền dưới trăng. Chàng không bao giờ quên nàng và cuối cùng tìm lại được Kiều.
Thúy Vân
em gái
Em gái Kiều, hiền hậu và kém sắc sảo hơn chị. Kiều nhờ Vân thay mình nối duyên với Kim Trọng và Vân đã kết hôn với chàng.
Vương Viên ngoại
người cha
Cha của Kiều, một người đáng kính bị vu oan và bị bắt. Việc cứu ông là nguyên nhân khiến Kiều hi sinh.
Mã Giám Sinh
nhân vật phản diện
Kẻ buôn người giả làm người mua tử tế để đưa Kiều khỏi gia đình. Hắn giao nàng vào lầu xanh, cho thấy đồng tiền biến con người thành món hàng.
Tú Bà
nhân vật phản diện
Chủ lầu xanh mua và kiểm soát Kiều. Mụ giấu sự độc ác sau giọng nói ngọt ngào và giam Kiều ở lầu Ngưng Bích.
Sở Khanh
kẻ phản bội
Kẻ lừa tình giả vờ cứu Kiều khỏi lầu xanh rồi phản bội nàng. Hắn tượng trưng cho lòng tốt giả dối.
Thúc Sinh
nhân vật phụ
Chàng thương nhân chuộc Kiều và lấy nàng làm vợ lẽ. Chàng tốt bụng nhưng yếu đuối, không bảo vệ được Kiều trước vợ cả.
Hoạn Thư
nhân vật đối lập
Vợ cả của Thúc Sinh, khôn ngoan và hay ghen, bày mưu đưa Kiều về làm hầu. Khi Kiều có quyền, Hoạn Thư xin tha bằng lời lẽ thành thật nên được tha.
Từ Hải
người anh hùng
Thủ lĩnh khởi nghĩa chuộc Kiều và coi nàng là tri kỉ. Chàng dũng cảm và tin người, nên bị Hồ Tôn Hiến lừa rồi chết.
Giác Duyên
người giúp đỡ
Vị sư che chở Kiều trong chùa và cứu nàng khỏi dòng sông. Bà tượng trưng cho lòng từ bi và chốn nương thân.
Luyện thi: bài mẫu
Bài mẫu chỉ để học hỏi; hãy viết bài của riêng bạn bằng lời của bạn.
nghị luận văn học
1. Phân tích đoạn trích Trao duyên (Truyện Kiều – Nguyễn Du) để làm rõ nỗi đau và sự hi sinh của Thúy Kiều.
Dàn ý
- Mở bài: giới thiệu đoạn trích và nêu ý chính.
- Thân bài 1: cách nhờ cậy khiêm nhường, trong đó Kiều còn lạy em.
- Thân bài 2: lí lẽ và mâu thuẫn giữa hiếu với tình, cùng việc trao kỉ vật.
- Thân bài 3: tiếng gọi Kim Trọng ở cuối đoạn và ý nghĩa của nó.
- Kết bài: giá trị của đoạn trích và lòng nhân đạo của Nguyễn Du.
Mức cơ bản Bài mẫu
Trao duyên là đoạn trích hay trong Truyện Kiều của Nguyễn Du. Đoạn trích kể chuyện Thúy Kiều nhờ em gái là Thúy Vân thay mình lấy Kim Trọng.
Ở đầu đoạn, Kiều nhờ cậy em rất trang trọng. Nàng nói: “Cậy em em có chịu lời / Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa”.
Kiều là chị mà phải lạy em, cho thấy việc nhờ cậy này rất nặng nề.
Sau đó Kiều kể lại chuyện của mình. Nàng đang yêu Kim Trọng thì gia đình gặp tai họa, nàng phải bán mình để cứu cha.
Vì vậy tình duyên bị đứt giữa chừng, Kiều nhờ em nối lại.
Kiều còn trao cho em những kỉ vật như chiếc vành, bức tờ mây và phím đàn. Những vật này nhắc đến tình yêu của nàng với Kim Trọng.
Cuối đoạn, Kiều đau đớn gọi tên Kim Trọng và nói rằng mình đã phụ chàng. Qua đó ta thấy Kiều là người con hiếu thảo, giàu tình yêu và biết hi sinh.
Tóm lại, đoạn trích cho thấy nỗi đau của Kiều và tài năng của Nguyễn Du khi miêu tả tâm trạng nhân vật.
Mức khá Bài mẫu
Nguyễn Du viết Truyện Kiều bằng lòng thương người sâu sắc, và Trao duyên là nơi lòng thương ấy hiện rõ nhất. Trong đoạn trích, Thúy Kiều nhờ em gái thay mình trả nghĩa với Kim Trọng, và mỗi lời nói đều thấm nỗi đau.
Trước hết, cách nhờ cậy cho thấy Kiều hiểu việc mình xin là quá đáng. Hai chữ “cậy” và “chịu” mở đầu bằng giọng nài nỉ, rồi Kiều còn “lạy” em trước khi thưa.
Hành động đảo ngược thứ bậc chị em ấy cho thấy nàng phải đặt hạnh phúc của người yêu lên trên cả lễ nghi.
Tiếp theo, Kiều nói thẳng mâu thuẫn của mình qua câu “Hiếu tình khó nói hai bề vẹn hai”. Nàng ví mối tình như chiếc gánh đứt “giữa đường đứt gánh tương tư”, cho thấy tình mới nảy đã bị tai họa cắt ngang và chữ hiếu buộc nàng chọn cứu cha.
Từ đó lời nhờ cậy trở nên có lí, vì Kiều không bỏ tình mà chỉ xin em giữ giúp.
Kiều còn trao kỉ vật là chiếc vành và bức tờ mây, rồi nói đó là “của chung”. Cách gọi này giúp nàng bớt áy náy, và cũng cho thấy nàng muốn em coi lời hẹn ước là bổn phận chung của hai chị em.
Đến cuối đoạn, tâm trạng Kiều vỡ òa. Nàng quay sang gọi tên Kim Trọng và nhận mình đã phụ chàng.
Lúc ấy Kiều không còn nói với Vân nữa mà nói với chính nỗi đau của mình, và đó là đỉnh cao của đoạn trích.
Về nghệ thuật, Nguyễn Du dùng thể lục bát nhịp nhàng, nhiều từ Hán Việt trang trọng xen với lời nói gần gũi, và lối độc thoại nội tâm để lộ chiều sâu tâm lí. Nhờ vậy lời của Kiều vừa trang nghiêm vừa thấm thía.
Như vậy, Trao duyên cho thấy Kiều đẹp ở sự hi sinh nhưng càng đáng thương ở chỗ nàng vẫn yêu. Đó cũng là lí do đoạn trích gây xúc động qua nhiều thế hệ người đọc.
Mức xuất sắc Bài mẫu
Trao duyên là khoảnh khắc Nguyễn Du đặt một con người vào ngã rẽ không có lối ra tốt đẹp: giữ chữ hiếu thì phải phụ chữ tình. Sức nặng của đoạn trích nằm ở chỗ Kiều làm đúng điều mình cho là phải, nhưng cái giá của sự đúng đắn ấy là chính trái tim nàng.
Ngay từ hai câu đầu, giọng thơ đã khác thường. Trong “Cậy em em có chịu lời / Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa”, hai tiếng “em” đứng sát nhau như tiếng van nài, còn động từ “lạy” lật ngược trật tự chị em trong gia đình Nho giáo.
Chỉ một hành động đã báo trước rằng lời thưa sắp tới nặng hơn bất kì lời dặn nào của người chị.
Lí lẽ của Kiều được xây rất khéo. Nàng nén bi kịch vào một câu, “Hiếu tình khó nói hai bề vẹn hai”, rồi khơi lòng thương của em bằng tình máu mủ và tuổi trẻ qua câu “Ngày xuân em hãy còn dài”.
Kiều không ép Vân bằng quyền của người chị mà thuyết phục bằng đạo lí và tình thân.
Điều sâu xa hơn là Kiều vừa trao vừa không thể buông. Nàng giao “tơ thừa” cho em, nhưng ngay sau đó lại nhắc “ngày quạt ước”, “đêm chén thề” và dặn dò kỉ vật.
Cách nói ấy cho thấy kỉ niệm với Kim Trọng vẫn nguyên vẹn, và chữ “trao” chỉ là bề ngoài của một mất mát không thể trao đi.
Rồi tâm trạng đổi hướng sang cái chết. Với “Chị dù thịt nát xương mòn / Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây”, Kiều tưởng tượng mình mỉm cười nơi chín suối, như một lời cảm ơn trước, nhưng thực ra đó là cách tự an ủi vì nàng cần tin rằng sự hi sinh có ý nghĩa.
Cuối đoạn, người nói và người nghe tách rời. Kiều thôi nhìn Vân, quay sang gọi “Kim lang” và nhận “Thôi thôi thiếp đã phụ chàng từ đây”.
Nhịp thơ gấp lại, câu cảm thán dồn dập, và độc thoại nội tâm cho thấy đoạn trích khép lại bằng nỗi đau riêng của nàng chứ không phải sự thanh thản của người đã làm tròn bổn phận.
Đặt vào toàn truyện, Trao duyên mở đầu chuỗi mười lăm năm lưu lạc của Kiều. Quyết định này là mẫu cho mọi quyết định sau: nàng liên tục chọn hi sinh vì người khác, còn xã hội liên tục trả lại nàng bất công.
Điều đó gợi lại nhận xét ở đầu truyện rằng chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau.
Từ góc nhìn hôm nay, Kiều gợi câu hỏi cho nghị luận xã hội: hi sinh vì gia đình đáng quý đến đâu, và khi nào nó trở thành gánh nặng dồn lên một người? Nguyễn Du không phán xét Kiều.
Ông để người đọc thấy rằng lòng hiếu thảo đáng trân trọng, còn một xã hội để người tốt phải chịu thiệt như vậy thì đáng suy ngẫm.
Vì thế, Trao duyên không chỉ là đoạn trích về một lời nhờ vả. Đó là nơi nghệ thuật độc thoại, ngôn ngữ tinh luyện và lòng nhân đạo của Nguyễn Du cùng cất tiếng, khiến nỗi đau của một cô gái trở thành tiếng nói chung của con người.
Thang chấm điểm
- Nêu rõ nhận định về nỗi đau và sự hi sinh của Kiều.
- Trích hai hoặc ba câu thơ ngắn, chính xác và có bình luận.
- Gọi tên ít nhất hai biện pháp nghệ thuật, chẳng hạn đối thoại, độc thoại nội tâm, hình ảnh, thể lục bát, và nói rõ tác dụng.
- Liên hệ với toàn truyện và kết bằng lòng nhân đạo của Nguyễn Du.
Giờ hãy tự viết bài của bạn
Hãy tự viết bài khoảng 600 chữ. Dùng ít nhất hai cặp câu thơ trong đoạn trích, giải thích mỗi cặp bằng lời của em rồi so sánh với các mức bài mẫu ở trên.
nghị luận văn học
2. Cảm nhận tám câu thơ cuối trong đoạn trích Kiều ở lầu Ngưng Bích (Truyện Kiều – Nguyễn Du), từ đó làm rõ tâm trạng Thúy Kiều và nghệ thuật tả cảnh ngụ tình của tác giả.
Dàn ý
- Mở bài: nêu vị trí đoạn thơ và ý chính.
- Thân bài 1: điệp ngữ “buồn trông” và tác dụng.
- Thân bài 2: bốn hình ảnh cánh buồm, hoa trôi, nội cỏ và sóng dữ cùng tâm trạng tương ứng.
- Thân bài 3: ngôn ngữ, từ láy và nhịp điệu.
- Kết bài: giá trị của đoạn thơ và lòng nhân đạo của Nguyễn Du.
Mức cơ bản Bài mẫu
Tám câu thơ cuối của Kiều ở lầu Ngưng Bích cho thấy nỗi buồn của Thúy Kiều. Nàng bị Tú Bà giam ở lầu và không biết tương lai ra sao.
Trước tám câu này, Kiều đã nhớ đến Kim Trọng và cha mẹ ở quê nhà. Vì vậy khi nhìn ra biển vào lúc chiều tối, nỗi buồn trong lòng nàng càng nặng thêm.
Điệp ngữ “buồn trông” lặp lại bốn lần, mở đầu bốn cặp câu thơ. Mỗi lần lặp lại, nỗi buồn của Kiều lại sâu thêm.
Ở cặp đầu, Kiều nhìn cánh buồm thấp thoáng ở xa. Nàng nhớ nhà và mong có ngày được về, nhưng cánh buồm xa quá nên hi vọng rất mong manh.
Ở cặp thứ hai, đóa hoa trôi trên ngọn nước làm Kiều nghĩ đến thân phận của mình cũng trôi nổi, không biết về đâu. Ở cặp thứ ba, nội cỏ héo úa kéo dài đến chân trời, gợi cuộc đời tẻ nhạt và không có niềm vui.
Ở cặp cuối, tiếng sóng ầm ầm quanh ghế ngồi làm Kiều lo sợ sắp có tai họa. Đây là nỗi sợ lớn nhất, vì nó báo trước điều xấu đang đến gần.
Nhìn chung, Nguyễn Du dùng cảnh để nói tình rất hay. Qua đó ta thương cho Kiều, một cô gái trẻ cô đơn nơi đất lạ, và thấy tấm lòng nhân đạo của tác giả.
Mức khá Bài mẫu
Đoạn Kiều ở lầu Ngưng Bích ghi lại những ngày Thúy Kiều bị giam lỏng, và tám câu cuối là nơi nỗi buồn của nàng được tả bằng cảnh vật. Nguyễn Du không để Kiều than thở trực tiếp mà để nàng nhìn ra biển, rồi mỗi cảnh nhìn thấy lại phản chiếu một tâm trạng.
Trước đó, Kiều đã “bẽ bàng” trước cảnh “mây sớm đèn khuya”, rồi xót cha mẹ tựa cửa chờ con và nhớ Kim Trọng dưới trăng. Vì vậy khi bước vào tám câu cuối, nỗi buồn đã đầy sẵn trong lòng nàng và chỉ chờ cảnh vật gợi ra.
Điểm nổi bật đầu tiên là điệp ngữ “buồn trông” mở đầu bốn cặp câu liền nhau. Sự lặp lại tạo nhịp như những đợt sóng, và mỗi lần nỗi buồn lại sâu thêm một bậc.
Cặp đầu có cánh buồm “thấp thoáng” ở “xa xa” giữa buổi “chiều hôm”. Cánh buồm gợi hi vọng được trở về quê, nhưng vì quá xa và mờ nên hi vọng chỉ còn là một tia mong manh, và buổi chiều tà càng làm lòng người thêm hiu quạnh.
Cặp thứ hai là cánh hoa “trôi man mác” trên ngọn nước. Hình ảnh ấy khiến ta nghĩ đến thân phận Kiều, cũng bị cuốn đi mà không biết “về đâu”, giống như người con gái không được tự quyết định cuộc đời mình.
Cặp thứ ba tả nội cỏ “dàu dàu” kéo đến tận chân mây. Màu xanh nhạt nhòa trải khắp nơi cho thấy một tương lai trống trải, không có điểm tựa.
Cặp cuối dữ dội nhất khi tiếng sóng “ầm ầm” vang “quanh ghế ngồi”. Âm thanh ấy như điềm báo tai họa, và quả thật Kiều sắp mắc lừa Sở Khanh.
Cảnh đi từ xa đến gần, từ nhẹ đến dữ, nên nỗi sợ cũng tăng dần.
Về nghệ thuật, các từ láy như thấp thoáng, man mác, dàu dàu, ầm ầm vừa vẽ cảnh vừa gợi cảm xúc. Thể lục bát nhẹ nhàng làm nỗi buồn thêm thấm thía, và nhịp thơ chậm giúp người đọc cảm được sự dài dằng dặc của những ngày bị giam.
Tóm lại, nghệ thuật tả cảnh ngụ tình giúp Nguyễn Du nói hộ nỗi lòng của Kiều và bày tỏ lòng thương người bất hạnh. Đoạn thơ vì thế vừa đẹp về hình ảnh vừa sâu về tình cảm.
Mức xuất sắc Bài mẫu
Tám câu thơ cuối của Kiều ở lầu Ngưng Bích thường được dạy như mẫu mực của tả cảnh ngụ tình, nhưng sức mạnh thật sự của chúng nằm ở sự vận động. Cảnh vật không phải phông nền đứng yên mà đi từ mờ nhạt đến dữ dội theo tâm trạng Kiều, cho đến khi biển như áp sát nàng.
Khung của đoạn thơ là bốn lần “buồn trông”. Trước đó Kiều đã nhớ Kim Trọng và cha mẹ, nên dòng hồi tưởng ấy chuyển thành cái nhìn ra biển, và cụm từ lặp lại vừa là điệp khúc vừa là những đợt sóng dâng.
Câu “Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng” ở phần trước như một chìa khóa: với Kiều, cảnh và tình đã hòa làm một. Vì thế cảnh trong tám câu cuối không còn là cảnh khách quan mà là cảnh đã đi qua con mắt đầy tâm trạng của nàng.
Hình ảnh đầu tiên là “Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa”. Chữ “ai” cho thấy nàng chẳng biết thuyền của ai, còn “xa xa” giữ quê nhà ngoài tầm với, nên hi vọng vừa hiện ra đã lùi đi.
Thời điểm “chiều hôm” cũng không ngẫu nhiên, vì hoàng hôn vốn là lúc người xa quê nhớ nhà nhất. Cánh buồm thấp thoáng trong ánh chiều tàn càng làm nỗi mong về trở nên mơ hồ.
Hình ảnh thứ hai, “Hoa trôi man mác biết là về đâu”, nêu câu hỏi mà Kiều không dám tự hỏi. Cánh hoa là biểu tượng quen thuộc của thân phận người phụ nữ, và chữ “về đâu” không có lời đáp khiến tương lai thành khoảng trống.
Hình ảnh thứ ba, “Nội cỏ dàu dàu”, phủ đầy tầm nhìn một sắc xanh nhạt nhòa, và câu sau tả “chân mây mặt đất một màu xanh xanh”. Cảnh rộng hơn trước, nhưng cái rộng ấy là sự trống rỗng chứ không phải tự do, vì mắt nàng nhìn đến đâu cũng chỉ thấy một màu không có lối ra.
Chỉ đến cặp cuối âm thanh mới trở nên dữ dội: “Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi”. Sóng áp sát đến chỗ nàng ngồi, nghĩa là hiểm nguy không còn ở xa, và điều đó khớp với cốt truyện vì cái bẫy của Sở Khanh theo ngay sau.
Sự vận động từ xa đến gần, từ nhẹ đến mạnh và từ hi vọng mong manh đến sợ hãi được chuyên chở bằng ngôn ngữ. Các từ láy thấp thoáng, man mác, dàu dàu, ầm ầm tạo không khí chỉ bằng âm thanh.
Có thể thấy bốn cặp câu đi từ thị giác sang thính giác. Ba cặp đầu là cảnh nhìn, còn cặp cuối là tiếng động, nên nỗi sợ từ chỗ trông thấy trở thành chỗ nghe thấy và không thể tránh.
Cũng đáng chú ý là Kiều nghĩ đến ai. Nàng xót cha mẹ và Kim Trọng trước khi nghĩ đến mình, nên nỗi buồn mang dấu ấn của tình yêu thương chứ không phải ích kỉ.
Đó là một phần của tầm nhìn nhân đạo ở Nguyễn Du.
Người đọc hôm nay có thể liên hệ đến một câu hỏi rộng hơn: ta nên đối xử thế nào với những người bị mắc kẹt và cô đơn? Câu trả lời của tác phẩm là lòng cảm thông mà không lên giọng, và đó là lí do những câu thơ này còn chạm đến người đọc.
Thang chấm điểm
- Nhận ra điệp ngữ “buồn trông” và nêu tác dụng.
- Giải thích từng hình ảnh trong bốn cặp câu và cảm xúc đi kèm.
- Nhận xét về từ láy, nhịp điệu hoặc âm thanh.
- Liên hệ với hoàn cảnh Kiều và lòng nhân đạo của Nguyễn Du.
Giờ hãy tự viết bài của bạn
Hãy chọn một trong bốn hình ảnh và viết một đoạn khoảng 150 chữ. Trích câu thơ, gọi tên biện pháp nghệ thuật và giải thích cảm xúc bằng lời của em.
Câu hỏi thường gặp
Tóm tắt Truyện Kiều ngắn gọn như thế nào?
Thúy Kiều yêu Kim Trọng nhưng gia đình gặp nạn nên nàng bán mình cứu cha. Sau mười lăm năm lưu lạc, bị lừa gạt và mất mát, nàng được đoàn tụ với gia đình và Kim Trọng. Tác giả mượn đời Kiều để nói về số phận người phụ nữ và sự bất công của xã hội.
Truyện Kiều có bao nhiêu câu thơ?
Tác phẩm có 3.254 câu thơ lục bát, nghĩa là câu sáu chữ xen câu tám chữ. Nguyễn Du viết bằng chữ Nôm, thứ chữ viết cổ để ghi tiếng Việt.
Tên gốc của Truyện Kiều là gì?
Tên gốc là Đoạn trường tân thanh, nghĩa gần là tiếng kêu mới của nỗi đau đứt ruột. Người đọc thường gọi ngắn gọn là Truyện Kiều.
Trao duyên và Kiều ở lầu Ngưng Bích là hai đoạn trích nói về điều gì?
Trao duyên là lời Kiều nhờ em gái thay mình nối duyên với Kim Trọng, còn Ngưng Bích thể hiện nỗi cô đơn của nàng khi bị giam ở lầu. Cả hai đều là đoạn trích hay gặp trong đề thi.
Làm thế nào để viết bài phân tích đoạn trích Truyện Kiều?
Nêu rõ ý chính ở mở bài, rồi viết hai hoặc ba đoạn thân bài, mỗi đoạn có một trích dẫn ngắn kèm bình luận. Gọi tên biện pháp nghệ thuật, giải thích tác dụng và kết bài bằng ý nghĩa của đoạn trích với toàn truyện.
Kiểm tra mức độ hiểu bài
Chọn một đáp án cho mỗi câu để xem bạn đúng hay sai.
-
Tên gốc của Truyện Kiều là gì?
Đoạn trường tân thanh — Nguyễn Du đặt tên gốc là Đoạn trường tân thanh.
-
Trong Trao duyên, Kiều nhờ ai thay mình kết duyên với Kim Trọng?
Thúy Vân — Kiều nhờ em gái là Thúy Vân.
-
Truyện Kiều được viết theo thể thơ nào?
Lục bát — Tác phẩm dùng thể lục bát, câu sáu chữ xen câu tám chữ.
-
Ai cứu Kiều khi nàng nhảy xuống sông Tiền Đường?
Sư Giác Duyên — Sư Giác Duyên đã cứu nàng.
-
Điệp ngữ “buồn trông” trong tám câu cuối đoạn Ngưng Bích có tác dụng gì?
Nhấn mạnh nỗi buồn ngày càng sâu — Mỗi lần lặp mở ra một hình ảnh mới, và nỗi buồn tăng dần.
Về Nguyễn Du
Nguyễn Du (1765–1820) là nhà thơ và quan chức triều Nguyễn, được người Việt tôn vinh là đại thi hào dân tộc. Ông sáng tác Truyện Kiều bằng chữ Nôm, nổi tiếng với ngôn ngữ tinh luyện và lòng thương người sâu sắc. Năm 1965, UNESCO công nhận ông là danh nhân văn hóa thế giới.
Tóm Tắt Được Viết Bởi
Kỹ sư phần mềm & Nhà văn
Kỹ sư phần mềm với niềm đam mê chuyển đổi ý tưởng phức tạp thành hiểu biết thực tiễn. Viết về tài chính, đầu tư, khởi nghiệp và công nghệ.
Xem tất cả tóm tắt →Đánh Giá
Chưa có đánh giá nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ suy nghĩ của bạn!
Viết Đánh Giá
Đọc tiếp
Khám phá chủ đề: Hướng dẫn học tậpTóm tắt sách
Animal Farm của George Orwell — Tóm Tắt & Phân Tích
George Orwell
Các con vật tại Trang trại Manor nổi dậy chống lại chủ trang trại Jones để xây dựng một xã…
Những Kẻ Ngoài Lề - S.E. Hinton
S.E. Hinton
Câu chuyện xoay quanh Ponyboy Curtis và nhóm bạn Greasers, những thanh niên nghèo bị coi thường bởi nhóm Socs…
Gatsby Vĩ Đại của F. Scott Fitzgerald — Tóm Tắt & Phân Tích
F. Scott Fitzgerald
Thông qua lời kể của Nick Carraway, tác phẩm khắc họa cuộc đời của Jay Gatsby, một triệu phú tự…
Chuột và Người - John Steinbeck
John Steinbeck
Câu chuyện về George và Lennie, hai công nhân lang thang mơ về một mảnh đất riêng. Tuy nhiên, sự…
Bài Viết
Truyện Ông lão đốn tre (Taketori Monogatari)
Truyện ông lão đốn tre (Taketori Monogatari) kể về công chúa Kaguya, cô bé được tìm thấy trong một thân…
Ragnarok: ngày tận thế của các vị thần Bắc Âu
Ragnarök là ngày tận thế trong thần thoại Bắc Âu: một trận chiến cuối cùng, nơi thần, người khổng lồ…
Narcissus và Echo
Narcissus và Echo là thần thoại Hy Lạp về chàng trai đẹp đem lòng yêu chính bóng mình dưới nước,…