0% • còn 5 phút
Lão Hạc

Lão Hạc

Tác giả: Nam Cao

Lão Hạc là truyện ngắn của Nam Cao (1943) kể về một lão nông nghèo, vợ mất sớm, con trai bỏ đi làm đồn điền cao su vì không có tiền cưới vợ. Lão sống cô độc với con chó Vàng, kỷ vật của con, và chỉ biết tâm sự với ông giáo, người kể chuyện. Khi cái đói và tuổi già dồn lão vào bước đường cùng, lão phải đưa ra một quyết định đau đớn, khiến ông giáo hiểu lại về con người.

5 phút đọc
1943
Trung Cấp

Ý Tưởng Chính

"Một lão nông nghèo thương con, thương con chó và giữ lòng tự trọng đến cùng; Nam Cao kêu gọi ta thấu hiểu người nghèo trước khi phán xét họ."

Những Hiểu Biết Cốt Lõi

1

Lòng tự trọng của người nghèo

Lão Hạc đói đến mức ăn củ chuối, củ ráy mà vẫn từ chối sự giúp đỡ. Với lão, nghèo không có nghĩa là mất phẩm giá. Nam Cao cho thấy lòng tự trọng có thể là thứ cuối cùng người ta còn giữ được, và cũng là thứ người ta sẵn sàng trả giá bằng cả cuộc đời. Ở đây tự trọng không phải sĩ diện hão mà là cách để một người vẫn còn là người khi mọi thứ khác đã mất.

Ví Dụ

Lão gửi ông giáo tiền lo ma chay để khi chết không ai phải chịu thiệt vì mình.

2

Tình cha thầm lặng

Lão hiếm khi nói mình thương con đến mức nào. Lão chứng tỏ bằng việc giữ vườn, giữ con chó và đặt tương lai của con cao hơn mạng sống của mình. Đó là tình thương lặng lẽ, thiết thực và phải trả giá. Nam Cao để người đọc tự nhận ra điều đó qua những lựa chọn nhỏ, nên cảm xúc đáng tin hơn mọi lời tuyên bố.

Ví Dụ

Lão nhất định không bán vườn dù bán đi thì lão đỡ đói, vì mảnh vườn là của con.

3

Cái nghèo dồn người tốt đến đường cùng

Truyện đặt trong xã hội thực dân nửa phong kiến, nơi nhiều nông dân mất ruộng, mất việc. Nam Cao không đổ lỗi cho Lão Hạc, mà cho ta thấy hoàn cảnh xã hội có thể bóp nghẹt cả một người lương thiện, và để lại cho họ rất ít lựa chọn.

Ví Dụ

Lão phải bán con chó mình yêu chỉ vì không còn đủ sức nuôi nó.

4

Hãy hiểu người khác trước khi phán xét

Nghe chuyện bả chó, ông giáo vội nghĩ xấu về lão rồi mới nhận ra mình sai. Ý nghĩ rằng nếu không cố tìm hiểu thì ta chỉ thấy người khác ở khía cạnh xấu chính là trung tâm tư tưởng của truyện. Bài học ấy vượt ra khỏi cái làng nhỏ, tới bất kỳ ai từng đánh giá người khác quá vội.

Ví Dụ

Ông giáo từ chỗ thấy cuộc đời ngày càng đáng buồn đến chỗ nói rằng cuộc đời chưa hẳn đã đáng buồn.

Tóm Tắt Chương

Soạn bài Lão Hạc: tóm tắt từng phần

※ Phần này tiết lộ toàn bộ cốt truyện, kể cả kết thúc.

Truyện không chia chương, nên chúng tôi chia thành sáu phần theo mạch kể để bạn dễ soạn bài và ôn tập.

Phần 1: Người cha và cậu Vàng

Ông giáo, người kể chuyện, giới thiệu người hàng xóm của mình là Lão Hạc, một nông dân nghèo, vợ mất sớm, chỉ còn một mảnh vườn và một người con trai.

Con trai lão không có tiền cưới vợ, mà lão nhất định không bán vườn, nên anh phẫn chí bỏ đi làm phu đồn điền cao su, để lại con chó Vàng.

Từ đó lão sống một mình, gọi nó là “cậu Vàng”, cho ăn bằng bát và trò chuyện như với một đứa cháu.

Ý nghĩa: Nam Cao đặt ngay từ đầu cái nghèo, nỗi cô đơn và tình thương của người cha, để người đọc hiểu con chó nặng bao nhiêu trong lòng lão.

Bối cảnh là một làng quê Bắc Bộ trước năm 1945, khi nhiều nông dân mất ruộng, mất việc. Vì thế mảnh vườn nhỏ là toàn bộ gia sản mà lão có thể để lại cho con.

Phần 2: Quyết định bán cậu Vàng

Lão ốm một trận, công việc ít đi, giá gạo lại đắt, và lão không còn đủ sức nuôi chính mình chứ đừng nói nuôi chó.

Lão sang nhà ông giáo, nói rằng định bán cậu Vàng, nhưng nhất quyết không chịu tiêu vào số tiền dành dụm cho con.

Vợ ông giáo không thông cảm với sự cứng đầu ấy và cho rằng lão kiêu.

Ý nghĩa: người đọc thấy lão bị đói dồn vào chân tường, chứ không phải người nhẫn tâm.

Lão cũng thừa nhận mình đã già yếu. Mỗi ngày sống thêm là một ngày ăn dần vào số tiền ít ỏi lão dành cho con.

Phần 3: Lão khóc vì bán chó

Ít lâu sau, lão sang báo tin cậu Vàng đã bị bán. Mặt lão co rúm lại, nước mắt chảy theo nếp nhăn, miệng móm mém mếu như đứa trẻ.

Lão kể mình đã lừa cho nó ăn rồi để người ta bắt, và tự trách mình đã đối xử tệ với một con vật tin mình.

Ông giáo an ủi nhưng lòng nặng trĩu.

Ý nghĩa: cảnh này cho thấy một lương tâm rất nhạy cảm, và đây cũng là đoạn thường được hỏi nhiều nhất trong đề thi.

Ông giáo để ý thấy lúc đầu lão cố cười, nhưng nụ cười ấy gần như hóa thành tiếng khóc. Chi tiết này cho thấy lão đang cố gượng để không gục trước mặt người khác.

Phần 4: Gửi vườn, gửi tiền và từ chối giúp đỡ

Lão nhờ ông giáo giữ giấy tờ mảnh vườn cho con và giữ số tiền lo ma chay, để khi chết không làm phiền hàng xóm.

Từ đó lão ăn củ chuối, củ ráy, rau má, con ốc và khéo léo từ chối những lần ông giáo đưa tay giúp.

Vợ ông giáo nghĩ lão quá tự ái, còn ông giáo thì bắt đầu lo.

Ý nghĩa: lão đang lặng lẽ chuẩn bị cho cái chết của mình trong khi bảo vệ tài sản của con.

Lão gửi vườn để khi con trở về không phải trắng tay. Lão cũng chuẩn bị sẵn tiền ma chay để không ai trong xóm phải gánh phần chi phí ấy.

Phần 5: Binh Tư và nỗi buồn của ông giáo

Binh Tư, người hàng xóm có tiếng ăn trộm vặt, kể với ông giáo rằng lão Hạc vừa xin bả chó để bắt một con chó làm mồi nhắm.

Ông giáo thất vọng và nghĩ rằng cái nghèo có thể làm hỏng cả những người trung thực nhất, nên thấy cuộc đời mỗi ngày một đáng buồn.

Ý nghĩa: người kể chuyện, và cả người đọc, vội vàng kết luận sai về lão.

Ông giáo là người đọc sách và giàu lòng thương người, nên nỗi thất vọng của ông càng sâu. Ông từng tin lão là người trung thực mà cái nghèo không thể làm hỏng.

Phần 6: Cái chết của Lão Hạc

Lão chết sau khi ăn bả chó, vật vã đau đớn trong khoảng hai giờ đồng hồ, khiến cả xóm kinh hoàng.

Đến lúc đó ông giáo mới hiểu lão chọn cái chết để không tiêu vào tiền, vào vườn của con và không trở thành gánh nặng cho ai.

Ông giáo kết luận cuộc đời chưa hẳn đã đáng buồn, hay vẫn đáng buồn nhưng theo một nghĩa khác.

Ý nghĩa: kết thúc biến một câu chuyện về cái nghèo thành bài học về sự thấu hiểu con người.

Hàng xóm kinh hãi trước cách chết ấy. Chỉ ông giáo hiểu rằng đó là một cái chết có chủ đích rõ ràng.

Nhân vật trong Lão Hạc

  • Lão Hạc: lão nông nghèo, góa vợ, thương con, giàu tình nghĩa và lòng tự trọng, sẵn sàng hy sinh cho tương lai của con.
  • Ông giáo: người kể chuyện, hàng xóm và là người tri kỷ của lão. Ông tốt bụng nhưng có lúc hiểu sai lão và nhờ đó rút ra bài học.
  • Cậu Vàng: con chó, kỷ vật con trai để lại. Nó là sợi dây cuối cùng nối lão với con và là biểu tượng của tình thương.
  • Anh con trai: người con vì nghèo không cưới được vợ nên đi phu đồn điền cao su. Anh không xuất hiện nhưng mọi quyết định của lão đều vì anh.
  • Binh Tư: người hàng xóm có tiếng ăn trộm vặt. Lời kể của hắn về bả chó làm ông giáo hiểu sai, đồng thời làm nổi bật sự ngay thẳng của lão.
  • Vợ ông giáo: người phụ nữ thực tế, cũng khốn khó, thấy lão cứng đầu. Bà cho thấy người nghèo khó giúp được người nghèo.

Bối cảnh, chủ đề và nghệ thuật

Nam Cao viết theo khuynh hướng hiện thực của văn học Việt Nam trước năm 1945. Ông chăm chú nhìn những con người bình thường bị xã hội đẩy ra bên lề.

Chủ đề trung tâm là phẩm giá con người trong cảnh nghèo. Lão gần như không còn gì, nhưng vẫn giữ danh dự và tương lai của con cẩn thận hơn cả mạng sống của mình.

Chủ đề thứ hai là khoảng cách giữa vẻ bề ngoài và con người thật. Ông giáo tưởng lão xin bả chó là đã sa ngã, và chỉ đến khi lão chết ông mới thấy sự thật.

Truyện được kể ở ngôi thứ nhất bởi một người vừa chứng kiến vừa suy ngẫm. Những lời bình của ông biến các sự việc giản dị thành suy nghĩ về cách con người đối xử với nhau.

Nghệ thuật của Nam Cao giản dị mà chính xác. Ông dùng những chi tiết cụ thể như gương mặt co rúm, nước mắt chảy theo nếp nhăn, cái miệng run rẩy để nói lên cảm xúc mà nhân vật không tự giải thích.

Ngôn ngữ gần với lời ăn tiếng nói ở làng quê nên nỗi đau hiện lên thật và không gượng ép. Câu văn không ồn ào nhưng cảnh truyện vẫn ở lại trong lòng người đọc.

Dàn ý phân tích nhân vật Lão Hạc

Đề thi thường yêu cầu phân tích nhân vật Lão Hạc hoặc cảm nhận một đoạn trích, khoảng 600 chữ. Với bài phân tích nhân vật, bạn có thể dùng dàn ý ba luận điểm.

  • Mở bài: giới thiệu Nam Cao, tác phẩm và nêu nhận xét chung về Lão Hạc.
  • Thân bài 1: người cha thương con, giữ vườn cho con, sống khổ sở.
  • Thân bài 2: người giàu tình nghĩa, thể hiện qua cảnh bán cậu Vàng và sự dằn vặt.
  • Thân bài 3: người có lòng tự trọng, từ chối giúp đỡ, chọn cái chết.
  • Kết bài: bi kịch của người nông dân trước Cách mạng và tấm lòng nhân đạo của Nam Cao.

Mỗi luận điểm hãy dẫn một chi tiết cụ thể, rồi giải thích chi tiết ấy cho thấy điều gì về nhân vật và về xã hội.

Nếu muốn điểm cao hơn, hãy gắn với vai trò người kể chuyện: ông giáo hiểu sai ở phần 5 để cuối truyện rút ra bài học về sự thấu hiểu.

Hãy diễn đạt bằng lời của mình và chỉ trích ngắn, không chép nguyên đoạn văn.

Các bài văn mẫu bên dưới là ví dụ để học và so sánh, bạn hãy tự viết bài của mình.

Hành Động Ngay

Các bước thực tế bạn có thể thực hiện ngay hôm nay:

  • Trước khi nhận xét một người, hãy tìm hiểu lý do đằng sau hành động của họ.

  • Khi giúp ai đó, hãy giữ gìn cả phẩm giá của họ chứ không chỉ cái bụng đói.

  • Hãy để ý tình thương thầm lặng của cha mẹ, vì nó ít khi được nói thành lời.

  • Khi làm văn, mỗi luận điểm nên đi cùng một chi tiết cụ thể và lời giải thích.

Trích Dẫn Đáng Nhớ

"“Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ!” (Phần 3: Lão báo tin đã bán con chó)"

— Nam Cao

"“Chao ôi! Đối với những người ở quanh ta, nếu ta không cố tìm mà hiểu họ…” (Phần 5: suy nghĩ của ông giáo)"

— Nam Cao

"“Không! Cuộc đời chưa hẳn đã đáng buồn…” (Phần 6: kết truyện)"

— Nam Cao

Ai Nên Đọc Cuốn Này

Học sinh lớp 8 trở lên đang học Ngữ văn, và bất cứ ai muốn đọc một truyện ngắn cảm động về cái nghèo và phẩm giá con người. Truyện đọc trong khoảng hai mươi phút. Bài hướng dẫn này hữu ích khi soạn bài, làm bài tập về nhà và ôn thi.

Nhân vật

Lão Hạc

nhân vật chính

Lão nông nghèo, góa vợ, sống một mình với con chó. Lão thương con, trọng danh dự hơn sự dễ chịu và hy sinh bản thân để giữ tương lai cho con.

Ông giáo

người kể chuyện

Thầy giáo trong làng, hàng xóm và là người tri kỷ của Lão Hạc. Ông tốt bụng nhưng có lúc hiểu sai lão, nhờ đó rút ra bài học về sự thấu hiểu.

Cậu Vàng

biểu tượng

Con chó do con trai lão để lại. Nó tượng trưng cho tình thương, nỗi cô đơn và gia đình mà lão cố giữ.

Anh con trai

nhân vật vắng mặt

Người con duy nhất, vì nhà nghèo không cưới được vợ nên đi phu đồn điền cao su. Anh không xuất hiện nhưng mọi quyết định của lão đều vì anh.

Binh Tư

nhân vật đối lập

Người hàng xóm có tiếng ăn trộm vặt, kể với ông giáo chuyện bả chó. Hắn dường như xác nhận nỗi bi quan của ông giáo và làm nổi bật sự ngay thẳng của lão.

Vợ ông giáo

nhân vật phụ

Người phụ nữ thực tế, lo toan vì cũng nghèo. Bà thấy lão cứng đầu và cho thấy người nghèo khó giúp được nhau.

Luyện thi: bài mẫu

Bài mẫu chỉ để học hỏi; hãy viết bài của riêng bạn bằng lời của bạn.

nghị luận văn học (phân tích nhân vật)

1. Phân tích nhân vật Lão Hạc trong truyện ngắn cùng tên của Nam Cao để thấy vẻ đẹp tâm hồn và số phận bi thảm của người nông dân trước Cách mạng tháng Tám. (Khoảng 600 chữ)

Dàn ý

  1. Mở bài: giới thiệu Nam Cao, tác phẩm và nêu luận điểm chung về Lão Hạc
  2. Luận điểm 1: người cha thương con, giữ vườn cho con
  3. Luận điểm 2: người giàu tình nghĩa, nhìn qua cảnh bán cậu Vàng
  4. Luận điểm 3: người có lòng tự trọng, từ chối giúp đỡ và chọn cái chết
  5. Kết bài: ý nghĩa xã hội và tấm lòng nhân đạo của Nam Cao
Mức cơ bản Bài mẫu

Lão Hạc là truyện ngắn nổi tiếng của Nam Cao viết về người nông dân nghèo trước Cách mạng tháng Tám. Nhân vật Lão Hạc vừa đáng thương vừa đáng kính.

Trước hết, Lão Hạc là một người cha rất thương con. Vì nghèo, con trai lão không cưới được vợ nên bỏ đi làm đồn điền cao su.

Lão cố giữ lại mảnh vườn cho con và sống một mình rất khổ cực. Ngày ngày lão chỉ mong con trai trở về.

Thứ hai, lão rất thương con chó Vàng, kỷ vật của con trai. Khi phải bán nó đi, lão đau đớn và khóc như một đứa trẻ.

Điều đó cho thấy lão là người sống tình nghĩa.

Thứ ba, Lão Hạc có lòng tự trọng. Lão không nhận sự giúp đỡ của ông giáo, ăn củ chuối, củ ráy để sống qua ngày.

Cuối cùng lão chọn cái chết để không phải tiêu vào tiền và vườn của con.

Tóm lại, Lão Hạc là hình ảnh người nông dân nghèo khổ nhưng giàu tình thương và lòng tự trọng. Qua nhân vật này, Nam Cao thể hiện sự cảm thông sâu sắc.

Vì sao ở mức này: Bài làm đúng ý, chia được ba luận điểm và có bố cục mở, thân, kết. Tuy nhiên còn chung chung: ít dẫn chứng cụ thể, chưa phân tích cách Nam Cao thể hiện nhân vật và chưa có luận điểm riêng. Để lên mức khá, cần nêu rõ nhận định ở mở bài, thêm một chi tiết cho mỗi ý và giải thích chi tiết đó cho thấy điều gì.
Mức khá Bài mẫu

Nam Cao là nhà văn hiện thực xuất sắc, và Lão Hạc là một trong những truyện ngắn cảm động nhất của ông. Qua nhân vật Lão Hạc, ông cho thấy người nông dân nghèo trước Cách mạng tháng Tám tuy bị cái đói dồn đến đường cùng nhưng vẫn giữ được tình thương và lòng tự trọng.

Trước hết, Lão Hạc là người cha giàu tình thương. Con trai lão không có tiền cưới vợ nên phẫn chí đi làm phu đồn điền cao su.

Lão không chịu bán mảnh vườn, vì muốn giữ lại cho con chút vốn liếng, dù chính lão phải chịu đói. Suốt những ngày con đi xa, lão sống lặng lẽ và chỉ biết nhờ ông giáo giữ hộ vườn.

Tình cha ấy không ồn ào mà bền bỉ.

Thứ hai, lão là người sống nặng tình nghĩa. Lão coi cậu Vàng như người thân vì đó là kỷ vật của con.

Khi bán nó, lão kể lại với vẻ mặt co rúm, đôi mắt ầng ậc nước và tiếng khóc như trẻ con, rồi tự trách mình đã lừa một con chó.

Cái đau của lão là cái đau của lương tâm, cho thấy một tâm hồn rất giàu lòng thương.

Thứ ba, lão là người có lòng tự trọng cao. Đói đến mức ăn củ chuối, củ ráy, rau má, lão vẫn từ chối sự giúp đỡ của ông giáo.

Lão gửi tiền lo ma chay để khỏi làm phiền hàng xóm và chọn cái chết bằng bả chó để khỏi tiêu vào tài sản của con.

Lão thà chết chứ không chịu sống bằng cách đánh mất phẩm giá.

Bi kịch của Lão Hạc không do tính cách mà do hoàn cảnh: cái nghèo và xã hội bần cùng hóa người nông dân đã dồn một người lương thiện đến đường cùng. Qua đó, Nam Cao vừa tố cáo xã hội vừa nâng niu phẩm chất đẹp của người nghèo.

Với nghệ thuật kể chuyện ngôi thứ nhất, miêu tả ngoại hình giàu sức gợi và ngôn ngữ giản dị, Nam Cao đã xây dựng thành công hình tượng Lão Hạc, một con người đáng thương nhưng cũng rất đáng trọng.

Vì sao ở mức này: Bài có luận điểm, ba đoạn thân bài rõ ràng và dẫn chứng cụ thể như cảnh khóc, tiền ma chay, ăn củ chuối. Bài cũng có liên hệ hoàn cảnh xã hội. Để lên mức xuất sắc, cần có lập luận sắc hơn: xem cái chết là một lựa chọn có chủ ý, nối với việc ông giáo hiểu sai, và dùng trích dẫn ngắn, chính xác.
Mức xuất sắc Bài mẫu

Trong Lão Hạc của Nam Cao, những thứ nhỏ nhất như một con chó, một mảnh vườn và vài đồng bạc lại mang những câu hỏi lớn nhất. Nhân vật chính là một lão nông bị cái nghèo dồn vào chân tường nhưng chứng minh rằng phẩm giá vẫn có thể còn khi mọi thứ khác đã mất.

Lớp đầu tiên của nhân vật là một người cha yêu bằng hành động. Con trai lão không cưới được vợ nên đi phu đồn điền cao su, còn lão nhất định không bán mảnh vườn là tài sản duy nhất của con.

Cái đói đến sau, nhưng quyết định giữ vườn đến trước. Tình yêu của lão không nằm ở lời nói mà ở một lựa chọn lặp đi lặp lại cho đến khi phải trả bằng chính mạng sống.

Lớp thứ hai là sự dịu dàng, tập trung ở cậu Vàng. Lão gọi nó là cậu, cho ăn như cho một đứa cháu, vì nó là thứ cuối cùng con trai để lại.

Khi bán nó, Nam Cao để cơ thể lão lên tiếng: gương mặt co rúm, nước mắt như bị các nếp nhăn ép ra, tiếng khóc như một đứa trẻ. Lời lão rất giản dị, “Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ!”, và chính sự giản dị ấy làm nỗi đau nặng thêm.

Lão tự trách mình đã lừa một con vật tin mình. Một người nhạy cảm với niềm tin của con chó đến thế là người mà sự phản bội luôn là một vấn đề đạo đức.

Lớp thứ ba là phẩm giá, và nó giải thích vì sao cái chết không đơn giản là tuyệt vọng. Lão từ chối giúp đỡ, sống bằng củ chuối, củ ráy, gửi tiền ma chay và giấy tờ vườn cho ông giáo rồi mới ăn bả chó.

Đây là một hành động có chủ ý, và cũng là hành động dễ bị hiểu sai. Lời của Binh Tư về bả chó khiến ông giáo tin rằng lão đã sa ngã, nên sự hiểu lầm trong truyện cũng giống sự hiểu lầm mà một người đọc vội vàng có thể mắc phải.

Cái chết của lão chứng minh điều ngược lại: lão không thể sống mà không làm con nghèo đi, nên chọn việc duy nhất giữ được cả danh dự lẫn tài sản cho con.

Vì vậy ý nghĩ cuối cùng của ông giáo rằng cuộc đời chưa hẳn đã đáng buồn là rất quan trọng. Nó biến một bi kịch thành lời mời nhìn con người cẩn thận hơn.

Bi kịch này mang tính xã hội chứ không chỉ là chuyện riêng. Dưới chế độ thực dân, khi mất ruộng và mất việc, một người nông dân lương thiện không còn chỗ để sống.

Nam Cao không buộc tội lão yếu đuối mà buộc tội một thế giới nơi lương thiện và sinh tồn không thể đi cùng nhau.

Nghệ thuật kể chuyện làm cho vẻ đẹp ấy thuyết phục hơn. Ông giáo vừa là người chứng kiến vừa là người thay đổi cách nhìn, nên giọng kể vừa trữ tình vừa triết lý, và người đọc đi cùng ông từ nghi ngờ đến thấu hiểu.

Ngôn ngữ của truyện cũng đáng chú ý: những từ như ầng ậc, móm mém, vật vã làm nỗi đau hiện ra bằng hình và âm, còn lời thoại của lão thì giản dị như lời nói hằng ngày. Sự đối lập giữa cái giản dị và cái dữ dội ấy chính là sức nặng của trang văn Nam Cao.

Bằng ngôi kể thứ nhất, chi tiết cơ thể cụ thể và giọng kể chậm rãi, Nam Cao biến Lão Hạc thành chân dung tâm hồn người nông dân. Nhân vật ấy đáng thương, nhưng còn đáng được tôn trọng hơn thế.

Vì thế, đọc Lão Hạc ta không chỉ thương lão mà còn học cách nhìn người nghèo bằng con mắt trân trọng.

Vì sao ở mức này: Bài có lập luận rõ theo từng lớp, dẫn chứng ngắn và chính xác, và cách đọc cái chết như một lựa chọn gắn với sự hiểu sai của ông giáo cùng bối cảnh xã hội. Kết bài khép lại lập luận thay vì nhắc lại. Bài ở mức cao nhất vì phân tích hình thức nghệ thuật dẫn tới tư tưởng của truyện.

Thang chấm điểm

  • Nêu luận điểm rõ ràng về nhân vật Lão Hạc
  • Dùng ít nhất ba chi tiết chính xác từ truyện
  • Giải thích chi tiết cho thấy điều gì, không chỉ kể lại
  • Gắn với bối cảnh xã hội mà không rời văn bản
  • Bố cục chặt chẽ: mở bài, ba luận điểm, kết bài

Giờ hãy tự viết bài của bạn

Hãy tự viết bài phân tích nhân vật Lão Hạc khoảng 600 chữ. Sau đó so sánh luận điểm và dẫn chứng của bạn với ba mức ở trên và ghi ra một điều có thể bổ sung.

nghị luận văn học (cảm nhận về một đoạn trích)

2. Cảm nhận của em về đoạn trích Lão Hạc kể với ông giáo chuyện đã bán cậu Vàng. Đoạn văn cho thấy điều gì về tình cảm của lão và nghệ thuật của Nam Cao? (Khoảng 600 chữ)

Dàn ý

  1. Đặt đoạn trích vào mạch truyện
  2. Chi tiết ngoại hình thể hiện nỗi đau
  3. Điều đó cho thấy tâm hồn và lương tâm của lão
  4. Nghệ thuật: ngôi kể thứ nhất, từ ngữ gợi hình
  5. Liên hệ với diễn biến phía sau
Mức cơ bản Bài mẫu

Trong đoạn trích này, Lão Hạc kể với ông giáo rằng lão đã bán cậu Vàng. Đây là một trong những đoạn cảm động nhất của truyện.

Gương mặt lão thay đổi. Mặt lão co rúm lại, đôi mắt đầy nước mắt và lão khóc như một đứa trẻ.

Điều đó cho thấy việc bán chó khiến lão rất đau đớn. Cậu Vàng không chỉ là con vật mà còn là kỷ vật của con trai, là người bạn duy nhất của lão trong những ngày cô đơn.

Lão còn thấy có lỗi, vì đã lừa một con chó tin mình. Qua đó, ta thấy lão là người tốt bụng và có lương tâm.

Nam Cao miêu tả khuôn mặt và giọng nói của lão rất chi tiết nên người đọc cảm nhận được nỗi đau. Ông giáo kể chuyện nên cảnh này nghe rất thật.

Ông giáo cũng an ủi lão, cho thấy hai người coi nhau như bạn. Điều ấy làm cho cảnh truyện thêm ấm áp giữa những ngày đói khổ.

Đoạn trích chuẩn bị cho quyết định sau này của lão. Nếu lão đau đớn như vậy vì một con chó thì lão sẽ càng coi trọng tiền và vườn của con.

Tóm lại, đoạn văn cho thấy lão tuy nghèo nhưng có trái tim giàu tình cảm, và Nam Cao viết về lão bằng sự cảm thông sâu sắc.

Vì sao ở mức này: Bài nêu được diễn biến và hai ý chính là đau đớn và áy náy, nhưng còn chung chung, chưa trích từ ngữ cụ thể và chưa phân tích nghệ thuật. Để lên mức khá, cần trích một cụm từ ngắn, gọi tên biện pháp (miêu tả ngoại hình, ngôi kể) và nêu tác dụng.
Mức khá Bài mẫu

Đoạn Lão Hạc kể với ông giáo chuyện bán cậu Vàng là đoạn giàu cảm xúc nhất ở nửa đầu truyện. Nam Cao dùng nó để thể hiện nỗi đau của một người nghèo và một lương tâm rất nhạy cảm.

Cảnh mở đầu bằng một câu ngắn: “Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ!” Lời nói giản dị, gần như bình thường, nhưng nặng cảm xúc vì ta biết Vàng là kỷ vật của con và là người bạn duy nhất của lão.

Miêu tả cơ thể là công cụ chính. Mặt lão co rúm, các nếp nhăn như ép nước mắt chảy ra, lão khóc như trẻ con.

Nam Cao chọn những từ gợi hình, gợi âm thanh nên nỗi đau hiện ra trước mắt chứ không chỉ được nói ra.

Từ ngữ cũng góp phần tạo cảm xúc. Những từ như co rúm, móm mém, hu hu làm cho tiếng khóc hiện lên cụ thể, đồng thời gợi sự tội nghiệp của một ông lão già yếu.

Nội dung lời kể thêm vào cảm giác tội lỗi. Lão kể cách đã lừa con chó đang tin mình rồi để người ta bắt nó.

Lão thấy mình đã phản bội một sinh linh, điều đó cho thấy lão sống rất tình nghĩa. Lão không đổ lỗi cho hoàn cảnh mà tự nhận mình là kẻ đã lừa dối, nên nỗi đau của lão là nỗi đau của một người sống trọn đạo nghĩa.

Ngôi kể thứ nhất là lựa chọn hợp lý. Ông giáo chứng kiến, lắng nghe và an ủi, nên người đọc cũng chia sẻ sự cảm thông với lão.

Cách ông giáo phản ứng cũng đáng nói. Ông an ủi lão bằng những lời nhẹ nhàng, cho thấy ông biết trân trọng nỗi đau của người nghèo.

Đoạn trích còn chuẩn bị cho diễn biến sau. Một người đau đớn đến vậy vì một con chó sẽ không dễ dàng tiêu số tiền dành cho con, nên quyết định về sau của lão trở nên dễ hiểu.

Qua đó, ta thấy tinh thần nhân đạo của Nam Cao: ông tìm thấy tình cảm lớn lao ở một ông lão nghèo.

Vì vậy, đoạn trích vừa là một cảnh đời cụ thể vừa là một bài học về lòng thương người. Người đọc rời trang văn với cảm giác kính trọng một ông lão nghèo mà giàu đạo nghĩa.

Vì sao ở mức này: Bài có quan điểm rõ, có trích một câu ngắn, gọi tên biện pháp và liên hệ với phần sau. Để lên mức xuất sắc, cần phân tích kỹ hơn sự đối lập giữa lời nói giản dị và hình ảnh cơ thể, nói về giới hạn của người kể chuyện và nối với chủ đề hiểu người khác.
Mức xuất sắc Bài mẫu

Trong đoạn Lão Hạc kể với ông giáo chuyện đã bán Vàng, Nam Cao ghép một câu nói giản dị với bức tranh đau đớn rất mạnh. Sự kết hợp ấy cho thấy hai mặt của Lão: một người giấu cảm xúc cho đến khi chúng tràn ra.

Câu “Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ!” ngắn và phẳng. Nó dùng cách nói khẩu ngữ như thể tin này chẳng có gì lớn, nhưng nó đến sau những ngày dài lão chăm con chó như cháu, nên sự nói giảm càng làm nỗi đau nặng hơn.

Cách xưng hô cũng đáng chú ý. Tiếng gọi “ông giáo” cho thấy lão tìm đến người mình tin cậy để chia sẻ, và lời kể như một lời thú tội, gợi không khí thân mật giữa hai con người cùng khổ.

Rồi cơ thể lên tiếng. Gương mặt co rúm, các nếp nhăn như ép nước mắt chảy ra, cái miệng móm mém run rẩy và khóc như đứa trẻ.

Hình ảnh cười như mếu đặc biệt giàu sức gợi: lão cố cười để gượng với ông giáo, nhưng niềm đau lấn át, nên ngay cả nụ cười cũng thành nước mắt. Ở đây Nam Cao dùng một hình ảnh trái ngược để cho thấy sự dằn vặt trong lòng nhân vật.

Bằng những từ gợi hình và gợi âm, Nam Cao khiến ta nhìn thấy nỗi đau của một ông lão, và bằng việc tả ông lão xấu xí theo nghĩa thông thường, ông làm nỗi đau cảm động hơn chứ không giảm đi.

Nội dung lời thú nhận là chìa khóa. Lão không kêu ca vì đói mà tự buộc tội mình đã lừa một con vật chạy đến vẫy đuôi tin tưởng.

Điều đó cho thấy ý thức đạo đức của lão trải rộng đến cả một con vật, và gợi ý rằng lão sẽ đối xử với trách nhiệm lớn hơn, tài sản của con, nghiêm khắc tuyệt đối.

Chi tiết con chó cũng mang ý nghĩa biểu tượng. Vàng là kỷ vật của người con, nên mất Vàng là mất sợi dây cuối cùng nối lão với con; nỗi đau vì thế không chỉ là thương vật mà còn là nỗi nhớ con và cảm giác bất lực của người cha.

Ngôi kể thứ nhất giới hạn những gì ta biết. Ông giáo thấy nước mắt và nghe lời nói, nhưng chưa thấy được kế hoạch đang hình thành, nên ta đứng cùng vị trí với ông, một người chứng kiến đầy cảm thông chỉ hiểu một phần.

Giới hạn ấy có tác dụng về sau. Khi ông giáo nghe chuyện bả chó và hiểu sai về lão, người đọc đã sống qua cảnh này thấy rõ sự đánh giá đó bất công đến thế nào.

Nam Cao cũng cho ông giáo suy ngẫm ngay sau đó, nên cảnh vừa có cảm xúc vừa có suy tư. Người kể chuyện không chỉ ghi lại mà còn tự hỏi vì sao một con người như lão lại phải khổ đến thế.

Đoạn trích còn có sức nặng xã hội. Một người nghèo phải bán đi người bạn duy nhất để sống qua ngày là hình ảnh cô đọng của số phận người nông dân trước Cách mạng, và nỗi đau ấy là lời tố cáo lặng lẽ mà không cần một lời kết tội.

Đọc xong đoạn văn, ta hiểu vì sao Nam Cao được gọi là nhà văn của những con người bị chà đạp mà vẫn giữ được phần người. Đó cũng là lý do đoạn trích này thường xuất hiện trong đề thi: nó nhỏ nhưng chứa cả nhân vật, nghệ thuật và tư tưởng của toàn truyện.

Cuối cùng, đoạn trích nhỏ về quy mô nhưng lớn về ý nghĩa. Nó cho thấy một con người thể hiện tình yêu qua lương tâm, và mở ra chủ đề chạy đến câu cuối: phải cố hiểu con người trước khi quyết định họ là ai.

Vì sao ở mức này: Bài phân tích sự tương phản giữa câu nói giản dị và chi tiết cơ thể, nối nội dung lời thú nhận với đạo đức của nhân vật và giải thích cách ngôi kể tạo nên sự mỉa mai về sau. Bài đạt mức cao nhất vì phân tích hình thức dẫn đến chủ đề và kết thúc truyện.

Thang chấm điểm

  • Xác định vị trí và chức năng của đoạn trích
  • Phân tích từ ngữ, hình ảnh cụ thể
  • Giải thích đúng cảm xúc nhân vật
  • Liên hệ đoạn trích với toàn truyện
  • Dùng lời của mình, trích dẫn ngắn

Giờ hãy tự viết bài của bạn

Hãy chọn một cảnh khác, ví dụ cái chết của Lão Hạc, và viết bài cảm nhận khoảng 600 chữ theo cách tương tự. Sau đó thêm một đoạn nghị luận xã hội ngắn về việc giúp đỡ người khác mà vẫn giữ phẩm giá cho họ.

Câu hỏi thường gặp

Lão Hạc của ai và viết năm nào?

Lão Hạc là truyện ngắn của nhà văn Nam Cao, ra đời năm 1943. Truyện viết về người nông dân nghèo dưới chế độ thực dân nửa phong kiến, do ông giáo kể lại. Đây là một trong những tác phẩm tiêu biểu của ông và quen thuộc với học sinh lớp 8.

Vì sao Lão Hạc bán cậu Vàng?

Lão ốm, ít việc làm, giá gạo đắt nên không đủ sức nuôi con chó. Lão cũng nhất định không tiêu vào số tiền dành cho con. Bán Vàng khiến lão đau đớn vì nó là kỷ vật cuối cùng con trai để lại.

Vì sao Lão Hạc chọn cái chết? (có tiết lộ kết thúc)

Lão sợ nếu sống tiếp mình sẽ phải tiêu vào tiền hoặc bán vườn của con, và không muốn làm phiền ai. Vì vậy lão ăn bả chó để giữ tài sản cho con và giữ lòng tự trọng của mình.

Ông giáo có vai trò gì trong truyện?

Ông giáo là người kể chuyện và là người tri kỷ của lão. Việc ông nghi ngờ lão ở phần 5 rồi nhận ra mình sai ở phần cuối giúp Nam Cao nêu bài học về thấu hiểu người khác trước khi phán xét.

Binh Tư là người thế nào và có vai trò gì?

Binh Tư là người hàng xóm có tiếng ăn trộm vặt. Hắn kể với ông giáo chuyện lão Hạc xin bả chó, khiến ông giáo hiểu lầm và làm bật lên sự khác biệt giữa hắn và lão Hạc.

Khi soạn bài Lão Hạc nên tập trung vào những ý nào?

Truyện ngắn, đọc khoảng hai mươi phút. Khi soạn bài, bạn nên nắm ba ý chính: tình thương của lão đối với con, cảnh khóc vì bán cậu Vàng và sự thay đổi trong suy nghĩ của ông giáo ở cuối truyện.

Kiểm tra mức độ hiểu bài

Chọn một đáp án cho mỗi câu để xem bạn đúng hay sai.

  1. Con chó của Lão Hạc tên là gì?

  2. Vì sao con trai Lão Hạc bỏ đi?

  3. Ai là người kể chuyện?

  4. Lão Hạc xin Binh Tư thứ gì?

  5. Cuối truyện, ông giáo rút ra điều gì?

Về Nam Cao

Nam Cao (1915-1951), tên thật là Trần Hữu Tri, quê ở Hà Nam, là nhà văn hiện thực xuất sắc của văn học Việt Nam. Ông viết nhiều về người nông dân nghèo và trí thức tiểu tư sản trước Cách mạng tháng Tám, tiêu biểu là Chí Phèo, Lão Hạc, Sống mòn. Ông hy sinh năm 1951 trong kháng chiến chống Pháp.

Tóm Tắt Được Viết Bởi

Alex Ng
Alex Ng

Kỹ sư phần mềm & Nhà văn

Kỹ sư phần mềm với niềm đam mê chuyển đổi ý tưởng phức tạp thành hiểu biết thực tiễn. Viết về tài chính, đầu tư, khởi nghiệp và công nghệ.

Xem tất cả tóm tắt →

Đánh Giá

Chưa có đánh giá nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ suy nghĩ của bạn!

Viết Đánh Giá

Đọc tiếp

Khám phá chủ đề: Hướng dẫn học tập

Tóm tắt sách

Bài Viết