Vợ nhặt
Tác giả: Kim Lân
Vợ nhặt là truyện ngắn của Kim Lân, lấy bối cảnh nạn đói năm 1945. Tràng, anh phu kéo xe nghèo và xấu xí, mời một người đàn bà xa lạ ăn mấy bát bánh đúc rồi bị chị theo về làm vợ. Cả xóm ngạc nhiên, còn bà cụ Tứ vừa xót xa vừa thương con dâu. Truyện hỏi: khi cái đói làm mạng người rẻ như rơm rác, con người giữ phẩm giá và niềm hy vọng bằng cách nào?
Ý Tưởng Chính
"Giữa nạn đói năm 1945, một người đàn bà đói rách theo anh phu xe nghèo về làm vợ, và đám cưới lạ lùng ấy cho thấy con người vẫn tìm đến tổ ấm và hy vọng khi mạng sống bị coi rẻ nhất."
Những Hiểu Biết Cốt Lõi
Cái đói làm giá trị con người bị hạ thấp
Nhan đề đã nói lên tất cả: người vợ được nhặt như một món đồ rơi bên đường. Giữa nạn đói, sự sống đứng trước lễ nghi, thể diện và cả quyền lựa chọn, nên con người bị coi rẻ như rơm rác. Kim Lân không kêu gào mà để chính đám cưới kỳ lạ ấy lên tiếng.
Người đàn bà theo một người đàn ông gần như xa lạ chỉ sau mấy bát bánh đúc, còn đám cưới không có mối lái, sính lễ hay bữa tiệc nào. Hàng xóm không coi đó là chuyện thường mà chỉ thấy sững sờ, vì ai cũng hiểu cái đói đã đổi thay mọi lẽ thường.
Tình người vẫn sáng lên trong căn nhà nghèo
Tràng gần như không có gì nhưng vẫn chia phần ăn ít ỏi cho một người xa lạ rồi đưa chị về nhà. Bà cụ Tứ có đủ lý do để từ chối nhưng lại đón nàng dâu bằng nước mắt và lời động viên. Truyện cho thấy lòng tử tế không phải điều xa xỉ của người đủ đầy.
Bà cụ nói rằng người đàn bà chịu về làm vợ con mình trong lúc khó khăn này là người có lòng, rồi an ủi hai vợ chồng thay vì trách móc. Những cử chỉ quan tâm nhỏ ấy mới là mạch ngầm thật sự của câu chuyện.
Hy vọng được dựng bằng những điều nhỏ bé
Sáng hôm sau, cái đói vẫn chưa hết nhưng ngôi nhà đã khác: sân được quét sạch, bà cụ bàn chuyện nuôi gà, nồi cháo cám được đem ra đùa. Hy vọng ở đây thiết thực và khiêm tốn, không phải một lời tuyên bố lớn lao.
Cuối truyện, thị nhắc chuyện người đói đi phá kho thóc, và Tràng hình dung đám đông cùng lá cờ đỏ. Hình ảnh ấy nâng niềm hy vọng của một gia đình thành hy vọng của nhiều người, nhưng truyện không nói cái đói đã hết, chỉ gợi ra một lối thoát.
Tình huống lạ làm lộ ra con người bình thường
Tình huống nhặt vợ là động lực của cả truyện: vừa hài hước vừa chua xót, và thử thách từng nhân vật. Tràng trưởng thành, thị trở nên hiền hậu hơn, còn bà cụ Tứ cho thấy nỗi lo và niềm tin có thể sống chung trong một trái tim.
Hãy để ý quãng đường Tràng dẫn vợ về: anh vừa ngượng, vừa lo, vừa tự hào. Chỉ một đoạn đường ngắn đã bộc lộ tâm lí nhân vật hơn cả trang miêu tả dài, và vì thế các đề thi hay hỏi về tình huống truyện.
Tóm Tắt Chương
Tóm tắt Vợ nhặt theo từng phần
Cảnh báo: phần này kể toàn bộ cốt truyện, kể cả kết thúc.
Truyện không chia chương nên ta đọc theo sáu phần tự nhiên.
Phần 1: Cái đói và xóm ngụ cư
Truyện mở ra trong xóm ngụ cư, nơi cái đói tràn đến từ cuối năm trước.
Người chết như ngả rạ, tiếng quạ vọng từ bãi tha ma và mùi tử khí lẫn trong gió.
Giữa khung cảnh ấy, Tràng, anh phu kéo xe thuê, trở về nhà vào buổi chiều, cười một mình trong khi lũ trẻ trêu chọc.
Anh sống với mẹ già là bà cụ Tứ trong căn nhà lụp xụp ở rìa làng.
Vì sao quan trọng: bóng tối của nạn đói được dựng lên trước, nên mọi cử chỉ tử tế về sau đều có sức nặng.
Phần 2: Hai lần gặp người đàn bà
Một lần kéo xe, Tràng hát một câu bông đùa gọi người đi đường đẩy xe giúp, và một người đàn bà gầy gò đáp lại bằng tiếng cười rồi đẩy xe cùng anh.
Ít hôm sau, anh gặp lại chị ở thị trấn, lần này chị rách rưới, đói lả và lời lẽ sắc sảo, không e dè chuyện xin ăn.
Tràng liều mời chị ăn mấy bát bánh đúc, rồi nửa đùa nửa thật bảo nếu chị muốn thì theo anh về.
Không ngờ chị lẳng lặng đi theo anh.
Vì sao quan trọng: cuộc hôn nhân bắt đầu từ một lời nói đùa, cho thấy cái đói đã gạt bỏ mọi lễ nghi thông thường.
Phần 3: Dẫn vợ về xóm
Tràng mua vài thứ cần dùng cho chị rồi dẫn chị về, còn chị đi sau vài bước, che nửa mặt dưới chiếc nón rách.
Anh vừa lo vừa lâng lâng sung sướng, còn tiếng xì xào của hàng xóm chỉ làm tim anh đập nhanh hơn.
Lần đầu tiên anh thấy mình có thêm một người cần chăm lo.
Vì sao quan trọng: đây là lúc Tràng bắt đầu đổi từ một người vô tư thành người biết gánh trách nhiệm.
Phần 4: Bà cụ Tứ gặp con dâu
Bà cụ Tứ ngạc nhiên đến sững sờ khi thấy một người đàn bà lạ trong sân, và khi hiểu ra, bà lặng đi rồi khóc.
Nước mắt ấy vừa là nỗi tủi vì không lo nổi cho con một đám cưới tử tế, vừa là lòng thương người con gái đã đến một nhà quá nghèo.
Bà nói rằng người ta chịu làm vợ con mình trong lúc khó khăn này là người có lòng, rồi nhắc lời người xưa rằng không ai giàu mãi hay nghèo mãi.
Vì sao quan trọng: nỗi xót xa và sự đón nhận của bà cho thấy tình mẫu tử và chiều sâu nhân đạo của truyện.
Phần 5: Buổi sáng đầu tiên
Sáng hôm sau, Tràng thấy sân nhà đã được quét sạch, nhà cửa gọn gàng, còn người vợ hôm qua còn chua ngoa nay trông hiền hậu và đúng mực.
Bà cụ Tứ cũng vui hẳn lên và bàn chuyện nuôi gà cho nhà cửa có sinh khí.
Tràng thấy trong lòng có điều gì mới mẻ, như thể anh vừa thật sự nên người và phải lo cho ngày mai.
Từ đây, ngôi nhà tối tăm bắt đầu có tiếng nói và việc làm của một gia đình thật sự.
Vì sao quan trọng: những dự định nhỏ bé trở thành sợi dây nối một gia đình nghèo với tương lai.
Phần 6: Bữa cháo cám và lá cờ đỏ
Bữa sáng của cả nhà chỉ là nồi cháo cám loãng, và bà cụ vừa múc vừa đùa để bớt tủi.
Thị kể rằng chị nghe nói Việt Minh dẫn người đói đi phá kho thóc của Nhật để chia cho dân.
Từ xa vọng đến tiếng trống thúc thuế dồn dập.
Tràng nhớ lại đám người đói kéo đi với lá cờ đỏ bay phấp phới, và anh chợt thấy một tia sáng mở ra phía trước.
Cái đói vẫn còn đó, nhưng ý nghĩ về một lối thoát đã len vào đầu những con người nghèo ấy.
Vì sao quan trọng: kết thúc đặt hy vọng cạnh nỗi khổ chứ không xóa nó, nên truyện vừa chân thực vừa giàu niềm tin.
Nhân vật trong Vợ nhặt
- Tràng là anh phu kéo xe nghèo, thô kệch nhưng nhân hậu, và được tình thương làm cho trưởng thành.
- Thị là người đàn bà đói rách không tên, lúc đầu sắc sảo rồi trở nên hiền hậu, đảm đang khi có chỗ nương tựa.
- Bà cụ Tứ là người mẹ già nghèo khổ, đón con dâu bằng nước mắt, lời động viên và một câu đùa về nồi cháo cám.
- Cái đói là thế lực vô hình làm mạng người rẻ rúng và chi phối mọi lựa chọn.
- Hàng xóm bàn tán và ngạc nhiên, cho thấy chuyện của Tràng lạ lùng đến mức nào.
- Đám người đói và Việt Minh chỉ hiện ra qua lời kể và ký ức, như biểu tượng của lối thoát.
Tác giả và bối cảnh ra đời
Kim Lân (1920–2007) là nhà văn chuyên viết về nông thôn, và Vợ nhặt in trong tập Con chó xấu xí năm 1962, được viết lại từ một bản thảo tiểu thuyết đã thất lạc.
Nạn đói năm 1944–1945 ở miền Bắc, dưới sự cai trị của thực dân Pháp và phát xít Nhật, làm chết khoảng từ một đến hai triệu người theo các ước tính.
Ý nghĩa nhan đề Vợ nhặt
Động từ “nhặt” thường dùng cho những thứ rơi bên đường, như đồng xu hay quả rụng, nên khi đi với chữ “vợ” nó nghe vừa lạ tai vừa chua chát.
Chỉ hai chữ ấy đã cho thấy trong nạn đói con người rẻ rúng đến mức nào.
Nhưng đọc đến cuối truyện, nghĩa của chữ “nhặt” đã khác đi, vì Tràng không nhặt một món đồ mà đón một con người về nhà.
Nhan đề vì thế gói trọn cả truyện: trước là nỗi đau của cái đói, sau là tấm lòng cưu mang đáp lại nỗi đau ấy.
Giá trị nội dung của truyện
Về hiện thực, truyện tố cáo nạn đói khủng khiếp năm 1945 đã đẩy hàng triệu người vào cái chết.
Về nhân đạo, Kim Lân trân trọng khát vọng sống, tình thương và ước mơ hạnh phúc của những người nghèo nhất.
Về tư tưởng, kết thúc với hình ảnh lá cờ đỏ gợi một con đường thoát, nhưng nhà văn không nói quá lời mà chỉ để hy vọng le lói.
Nghệ thuật kể chuyện
Kim Lân xây dựng truyện trên một tình huống độc đáo thay vì một cốt truyện dài.
Hầu hết sự việc diễn ra trong khoảng một ngày rưỡi, từ buổi chiều Tràng dẫn vợ về đến bữa cháo cám sáng hôm sau.
Điểm nhìn gần với Tràng nên người đọc cảm được nỗi lo, niềm tự hào và sự ngỡ ngàng của anh.
Tiếng cười và nỗi buồn đi liền nhau, vì lời bàn tán của hàng xóm vừa buồn cười vừa xót xa.
Những chi tiết nhỏ như chiếc nón rách, bát bánh đúc, sân nhà quét sạch và nồi cháo cám đều mang nhiều ý nghĩa.
Những đề thi thường gặp
- Phân tích nhân vật Tràng và sự đổi thay của anh sau khi đưa người đàn bà về nhà.
- Phân tích tình huống truyện và ý nghĩa nhan đề Vợ nhặt.
- Phân tích nhân vật bà cụ Tứ trong cảnh đón con dâu và buổi sáng hôm sau.
- Cảm nhận về đoạn kết và hình ảnh lá cờ đỏ trong trí nhớ Tràng.
Cách viết bài về Vợ nhặt
Hãy bắt đầu từ tình huống truyện: một cuộc hôn nhân ra đời giữa nạn đói.
Từ đó mọi nhân vật và chi tiết đều có thể được hiểu như những câu trả lời cho cùng một câu hỏi về phẩm giá và hy vọng.
Với đề phân tích nhân vật Tràng, hãy đi theo ba bước: hoàn cảnh, hành động đưa người đàn bà về và sự đổi thay sau đó.
Với đề về bà cụ Tứ, hãy bám vào nỗi xót xa, lời an ủi và niềm lạc quan mỏng manh của bà.
Với đề nghị luận xã hội, bạn có thể rút ra bài học về lòng nhân ái, sự sẻ chia và niềm tin vào ngày mai, và chỉ dùng truyện làm dẫn chứng ngắn.
Hãy giữ cấu trúc mở bài, thân bài với từng luận điểm riêng và kết bài, để bài khoảng 600 chữ không bị lan man.
Chỉ trích dẫn ngắn, chính xác và đặt trong lập luận của mình, đừng chép dài từ sách giáo khoa hay bài mẫu.
Các bài mẫu trên trang này chỉ để học và so sánh với bài làm của bạn.
Hành Động Ngay
Các bước thực tế bạn có thể thực hiện ngay hôm nay:
-
Mở bài và thân bài nên xuất phát từ tình huống truyện: một cuộc hôn nhân ra đời giữa nạn đói và kết thúc bằng dự định cho ngày mai.
-
Khi phân tích Tràng, hãy dùng sự tương phản giữa vẻ ngoài thô kệch, nghèo khổ và tấm lòng nhân hậu cùng ý thức trách nhiệm đang lớn dần.
-
Hãy coi bà cụ Tứ là trung tâm nhân đạo của đoạn kết, nơi nỗi đau, sự đón nhận và chút hóm hỉnh đứng cạnh nhau.
-
Trích dẫn ngắn và chính xác rồi bình luận, đừng kể lại toàn bộ cốt truyện trong bài thi.
Trích Dẫn Đáng Nhớ
"“người chết như ngả rạ” (phần mở đầu, cảnh nạn đói)"
— Kim Lân
"“Ai giàu ba họ, ai khó ba đời” (lời bà cụ Tứ)"
— Kim Lân
"“lá cờ đỏ bay phấp phới” (cuối truyện)"
— Kim Lân
Ai Nên Đọc Cuốn Này
Học sinh lớp 12 và những bạn đang ôn thi tốt nghiệp THPT hay thi vào đại học môn Ngữ văn, cùng giáo viên và người đọc muốn hiểu một truyện ngắn nổi tiếng của Kim Lân và nạn đói năm 1945 phía sau nó. Truyện ngắn, dễ đọc, phù hợp từ khoảng 15 tuổi.
Nhân vật
Tràng
nhân vật chính
Anh phu kéo xe thuê ở xóm ngụ cư, thô kệch, nghèo và xấu xí nhưng nhân hậu, sống với mẹ già. Việc đưa người đàn bà đói về làm vợ làm anh thay đổi: biết lo cho mẹ, cho vợ và nghĩ đến ngày mai.
Thị (người vợ nhặt)
nhân vật chính thứ hai
Người đàn bà đói rách, không tên, lúc đầu sắc sảo và liều lĩnh vì phải sống còn. Khi có chỗ nương tựa, chị trở nên hiền hậu, đảm đang, cho thấy hoàn cảnh có thể làm méo mó con người nhưng không xóa được bản chất tốt.
Bà cụ Tứ
người mẹ, trung tâm nhân đạo
Người mẹ già nghèo, hiền lành và thương con. Bà vừa tủi vừa xót khi con lấy vợ giữa nạn đói, nhưng vẫn đón nàng dâu bằng nước mắt, lời động viên và niềm lạc quan giản dị.
Cái đói (nạn đói năm 1945)
thế lực đối lập
Không phải một con người mà là sức ép bao trùm cả truyện. Cái đói làm người chết đầy đường, làm mạng người rẻ rúng và giải thích vì sao một cuộc hôn nhân có thể diễn ra mà không cần lễ nghi.
Hàng xóm và lũ trẻ
đám đông, tấm gương phản chiếu
Những người trong xóm ngụ cư ngạc nhiên, bàn tán, người thương hại, người lo lắng. Phản ứng của họ cho thấy chuyện của Tràng bất thường đến mức nào.
Đám người đói và Việt Minh
biểu tượng hy vọng
Họ không xuất hiện trực tiếp mà qua lời kể của thị và ký ức của Tràng: đoàn người đói kéo đi phá kho thóc dưới lá cờ đỏ. Họ là biểu tượng của lối thoát và niềm tin vào ngày mai.
Luyện thi: bài mẫu
Bài mẫu chỉ để học hỏi; hãy viết bài của riêng bạn bằng lời của bạn.
nghị luận văn học
1. Phân tích nhân vật Tràng trong truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân (bài văn nghị luận khoảng 600 chữ).
Dàn ý
- Mở bài: giới thiệu Kim Lân, bối cảnh nạn đói và nhân vật Tràng
- Hoàn cảnh và ngoại hình của Tràng
- Hành động đưa người đàn bà về như một biểu hiện của tấm lòng nhân hậu
- Sự đổi thay sau khi có vợ và niềm hy vọng ở cuối truyện
- Nghệ thuật và kết bài
Mức cơ bản Bài mẫu
Mở bài: Kim Lân là cây bút viết hay về nông thôn và người nông dân. Truyện ngắn Vợ nhặt kể về Tràng, một người nghèo, xấu xí nhưng giàu tình thương.
Thân bài: Tràng là anh phu kéo xe bò, sống ở xóm ngụ cư với mẹ già. Anh có vẻ ngoài thô kệch, hay cười một mình và nghèo khổ.
Trong nạn đói năm 1945, anh mời một người đàn bà xa lạ ăn bánh đúc rồi đưa chị về làm vợ. Việc làm ấy cho thấy Tràng là người tốt bụng, biết thương người khi chính mình cũng đang rất khó khăn.
Khi đưa vợ về, Tràng vừa lo vừa mừng. Anh nhìn thấy hàng xóm ngạc nhiên nhưng trong lòng vẫn thấy vui lạ, và nghĩ mình đã có bổn phận với người đàn bà ấy.
Sau khi có vợ, Tràng thay đổi. Anh vui, thấy mình nên người và biết nghĩ đến mẹ, đến vợ, đến ngày mai.
Sáng hôm sau, anh thấy nhà cửa sạch sẽ và thấy trong lòng có cái gì mới mẻ. Điều đó cho thấy tình yêu thương làm con người lớn lên.
Nghệ thuật của Kim Lân là tạo tình huống lạ và miêu tả tâm lí nhân vật tự nhiên.
Kết bài: Nhân vật Tràng giúp ta hiểu rằng dù đói khổ, con người vẫn khao khát hạnh phúc và tình thương. Đó là giá trị nhân đạo của tác phẩm.
Mức khá Bài mẫu
Mở bài: Kim Lân là nhà văn gắn bó với đề tài nông thôn và người nông dân. Truyện ngắn Vợ nhặt đặt nhân vật Tràng vào nạn đói năm 1945 để cho thấy vẻ đẹp tâm hồn của người lao động nghèo.
Luận điểm chính của bài là Tràng nghèo, xấu xí nhưng nhân hậu, và tình thương đã giúp anh đổi thay.
Luận điểm 1: hoàn cảnh và ngoại hình. Tràng là dân ngụ cư, làm nghề kéo xe bò thuê, sống với mẹ già trong căn nhà tồi tàn.
Anh có dáng thô kệch, hay cười một mình, bị trẻ con trong xóm trêu chọc.
Ai cũng nghĩ một người như thế khó mà lấy được vợ, nhất là giữa lúc cái đói làm người chết như ngả rạ.
Luận điểm 2: tấm lòng nhân hậu. Từ vài câu hát bông đùa trên đường kéo xe, Tràng quen một người đàn bà đói rách.
Lần sau gặp lại, anh sẵn sàng mời chị ăn bánh đúc, rồi buột miệng bảo chị theo mình về.
Dù là lời nói liều, hành động ấy cho thấy anh không nỡ làm ngơ trước một con người đang đói. Cái nhìn của Tràng về thị chưa có tính toán, chỉ có sự cảm thông.
Luận điểm 3: sự đổi thay sau khi có vợ. Trên đường về, Tràng vừa lo vừa sung sướng, thấy mình như một người khác.
Sáng hôm sau, anh nhìn sân nhà được quét dọn, mẹ vui hơn và thị đã khác trước.
Lần đầu tiên anh nghĩ đến bổn phận lo cho gia đình, đến chuyện làm ăn sau này. Cuối truyện, hình ảnh đám người đói và lá cờ đỏ trong trí nhớ Tràng mở ra một niềm tin vào ngày mai.
Nghệ thuật. Kim Lân xây dựng tình huống độc đáo và miêu tả tâm lí tinh tế qua những chi tiết rất đời thường.
Ngôn ngữ giản dị, mang đậm hơi thở nông thôn.
Kết bài: Qua Tràng, Kim Lân khẳng định rằng ngay cả trong bóng tối của cái đói, con người vẫn biết yêu thương và hy vọng. Nhân vật vì thế mang giá trị nhân đạo sâu sắc.
Mức xuất sắc Bài mẫu
Mở bài: Nếu Làng cho thấy tình yêu quê hương của người nông dân thì Vợ nhặt cho thấy sức sống của họ ngay bên bờ vực cái chết. Giữa nạn đói năm 1945, Kim Lân chọn một nhân vật tưởng chừng không đáng chú ý là Tràng để chứng minh rằng tình người và niềm hy vọng không bao giờ bị cái đói nuốt hết.
Tràng được giới thiệu bằng những nét rất thấp bé: dân ngụ cư, anh phu kéo xe thuê, dáng thô kệch, hay cười một mình. Nhưng chính sự tương phản ấy làm nổi bật con người bên trong, vì bề ngoài càng xấu thì tấm lòng càng đáng quý.
Kim Lân còn đặt anh giữa không khí chết chóc, với tiếng quạ kêu từ bãi tha ma và những cái xác bên đường, để người đọc thấy mọi lựa chọn của anh đều nặng hơn bình thường.
Hành động đáng nói nhất là việc Tràng đãi thị bánh đúc rồi đưa chị về. Đứng trước sự sống mong manh, anh không tính toán rằng thêm một miệng ăn là thêm gánh nặng.
Lời nói của anh nửa đùa nửa thật, nhưng sau câu nói ấy là một quyết định thật sự: chấp nhận chia phần ít ỏi của mình cho người khác.
Có thể coi đây là một cách chống lại cái đói bằng lòng nhân hậu, bởi cái đói muốn người ta chỉ lo cho bản thân mình. Tuy vậy Tràng không phải người hoàn toàn bốc đồng; sau phút liều, anh bắt đầu lo lắng và tự hỏi liệu có nuôi nổi vợ.
Diễn biến tâm lí của Tràng là chỗ Kim Lân tài hoa nhất. Trên đường dẫn vợ về xóm, anh vừa ngượng ngùng, vừa lo, vừa sung sướng, thấy cái gì mới mẻ len vào lòng.
Anh không còn thấy mình là kẻ bị coi thường, vì ánh mắt ngạc nhiên của xóm làng lại khiến anh thấy mình có giá trị.
Đến sáng hôm sau, anh nhận ra mình đã là người đàn ông có bổn phận, vừa là chồng vừa là con, phải nghĩ đến ngày mai.
Đoạn kết đưa Tràng đến một bước ngoặt khác. Khi nghe vợ kể chuyện đoàn người đói phá kho thóc, anh nhớ lại lá cờ đỏ bay phấp phới mà mình từng thấy.
Hình ảnh ấy cho thấy Tràng không chỉ đổi thay trong gia đình mà còn bắt đầu nhìn về phía con đường lớn của dân tộc. Niềm tin của anh còn mơ hồ, nhưng nó đủ để biến đêm tối của cái đói thành một khoảng sáng.
Về nghệ thuật, Kim Lân dựng một tình huống vừa lạ vừa thật: nhặt được vợ như nhặt một vật bên đường. Cách đặt tên ấy đau xót mà không bi lụy, vì nó nói lên giá rẻ mạt của con người trong nạn đói.
Ngôn ngữ giản dị, giọng kể gần gũi và nhiều chi tiết đời thường giúp nhân vật hiện lên sống động.
Kết bài: Tràng không phải một anh hùng, nhưng sự nhân hậu và khát vọng hạnh phúc của anh làm nên sức nặng của tác phẩm. Từ nhân vật này, ta nghĩ đến bài học cho hôm nay: khi hoàn cảnh khắc nghiệt, lòng tử tế vẫn là cách giữ lại phẩm giá của con người.
Đó cũng là điều làm cho Vợ nhặt vẫn sống trong lòng người đọc.
Thang chấm điểm
- Có luận điểm rõ về nhân vật Tràng
- Dẫn chứng cụ thể từ ít nhất ba chi tiết trong truyện
- Phân tích sự đổi thay, không chỉ kể lại
- Nhận xét nghệ thuật: tình huống, chi tiết, ngôn ngữ
- Trích dẫn ngắn và chính xác
- Bố cục mở bài, thân bài có luận điểm, kết bài
Giờ hãy tự viết bài của bạn
Hãy tự viết một bài khoảng 600 chữ phân tích nhân vật Tràng, chỉ dựa vào cách bạn đọc truyện. Sau đó so sánh với ba bài mẫu: bài của bạn đang ở mức nào và cần thêm gì để lên mức tiếp theo?
nghị luận văn học
2. Phân tích tình huống truyện và ý nghĩa nhan đề của truyện ngắn Vợ nhặt (Kim Lân), bài văn khoảng 600 chữ.
Dàn ý
- Mở bài: tình huống truyện và tình huống trong Vợ nhặt
- Tính nghịch lý của cuộc hôn nhân
- Ý nghĩa nhan đề
- Tình huống thử thách nhân vật
- Hy vọng ở cuối truyện, giá trị tư tưởng và nghệ thuật, kết bài
Mức cơ bản Bài mẫu
Mở bài: Vợ nhặt là truyện ngắn nổi tiếng của Kim Lân, viết về nạn đói năm 1945. Tình huống Tràng “nhặt” được vợ là chi tiết khiến câu chuyện đặc biệt.
Thân bài: Tình huống truyện là một anh chàng nghèo, xấu xí mà lấy được vợ chỉ nhờ vài bát bánh đúc. Cưới vợ là chuyện trọng đại, thường phải có cưới hỏi nhưng ở đây người ta lại như nhặt một vật bên đường.
Chi tiết này vừa bi vừa hài, làm người đọc cười rồi lại thấy xót xa. Nhan đề “nhặt” cho thấy trong nạn đói, giá trị con người bị hạ thấp, người ta rẻ rúng như đồ vật.
Nhưng cũng nhờ tình huống này, ta thấy tình thương của Tràng và bà cụ Tứ với người đàn bà xa lạ. Tình huống làm cả xóm ngạc nhiên và khiến bà cụ Tứ vừa buồn vừa mừng.
Bà thương con vì nghèo khổ, nhưng cũng mừng vì con có người bên cạnh.
Sau đêm đầu tiên, cả nhà bàn chuyện làm ăn và nghe chuyện Việt Minh, cho thấy một niềm hy vọng mới. Qua đó, nhà văn muốn nói rằng đói khổ không thể giết chết khát vọng sống.
Kết bài: Tình huống truyện độc đáo giúp Kim Lân nói lên nỗi đau của nạn đói và vẻ đẹp của tình người. Đó là lý do truyện còn được yêu thích đến nay.
Mức khá Bài mẫu
Mở bài: Tình huống truyện là chỗ nhà văn đặt nhân vật vào một hoàn cảnh đặc biệt để tính cách và tư tưởng lộ ra. Trong Vợ nhặt, Kim Lân chọn một tình huống rất lạ: một người đàn ông nghèo, xấu xí “nhặt” được vợ giữa nạn đói năm 1945.
Tình huống ấy lạ vì nó đảo ngược lẽ thường. Xưa nay lấy vợ là việc lớn, phải có sính lễ, cưới xin và mối lái.
Ở đây Tràng chỉ mời mấy bát bánh đúc, nói một câu bông đùa là thị theo về, không ai làm lễ.
Cả xóm ngụ cư ngạc nhiên, ngay Tràng cũng ngạc nhiên về chính mình.
Tình huống ấy cho thấy thân phận con người trong nạn đói. Chữ “nhặt” vốn dùng cho đồ vật rơi bên đường, nên nhan đề nói lên sự rẻ rúng của đời người khi cái đói tràn tới.
Cảnh người chết nằm bên đường ngay mở đầu truyện làm tình huống ấy càng đáng sợ.
Thị cũng không còn giữ được sự e dè của người con gái, chị chỉ cần được ăn và có nơi nương tựa. Sau nhan đề chua xót ấy còn có nỗi đau của cả một dân tộc.
Tình huống ấy làm lộ ra tình người. Bà cụ Tứ khóc vì thương con và thương cả nàng dâu, bà nói những lời chân thành, bảo rằng người ta lấy con mình trong lúc khó khăn là có lòng.
Tràng nhận trách nhiệm, thị trở nên hiền hậu hơn.
Nhờ tình thương ấy, ngôi nhà tối tăm bỗng có hơi ấm, và một mái nhà nghèo vẫn mở cửa đón người cùng cảnh ngộ.
Tình huống ấy mở ra niềm hy vọng. Bữa cháo cám buổi sáng, kế hoạch nuôi gà của bà cụ và chuyện đoàn người đói đi phá kho thóc đều hướng về ngày mai.
Kết thúc truyện vì thế sáng hơn những gì ta nghĩ khi mới đọc đoạn mở đầu.
Kết bài: Tóm lại, tình huống “nhặt vợ” vừa bi vừa hài, vừa tố cáo nạn đói vừa ngợi ca tình thương. Nhờ nó, Vợ nhặt có sức hấp dẫn riêng và giá trị nhân đạo sâu sắc.
Mức xuất sắc Bài mẫu
Mở bài: Mỗi truyện ngắn hay thường gắn với một tình huống đủ sức dồn nén cả hiện thực lẫn tư tưởng. Với Vợ nhặt, đó là chuyện anh phu xe xấu xí nhặt được vợ trong nạn đói năm 1945, một tình huống vừa kỳ lạ vừa đầy xót xa, đủ để Kim Lân nói điều lớn bằng một việc rất nhỏ.
Tình huống nghịch lý. Về bề ngoài, đó là một cuộc hôn nhân không ai ngờ: Tràng nghèo, xấu, dân ngụ cư; người đàn bà thì rách rưới, đói lả, chẳng còn giữ được thể diện.
Hai con người bị xã hội gạt ra ngoài lại thành vợ chồng chỉ nhờ vài bát bánh đúc và một câu nói nửa đùa nửa thật.
Chính nghịch lý đó làm người đọc vừa muốn cười vừa phải chua xót, vì nó cho thấy nạn đói đã xóa đi những thủ tục thiêng liêng nhất, như mối lái, sính lễ và cưới xin.
Nhan đề như một cái nhìn. Động từ “nhặt” thường đi với đồ vật rơi vãi, nên ghép với “vợ” nó gợi sự rẻ rúng của con người khi cái đói lên ngôi.
Nhưng nhà văn không dừng ở sự xót xa: người ta nhặt một vật vô chủ, còn Tràng nhận một con người về nhà, cho chị chỗ ngồi, mái nhà và danh phận.
Từ nhan đề đến câu chuyện, nghĩa của chữ “nhặt” dần được nâng lên thành sự cưu mang, và sự chuyển nghĩa ấy mang một nét mỉa mai kín đáo.
Tình huống như phép thử các nhân vật. Tràng phải chọn giữa lo cho mình và chia sẻ; anh chọn chia sẻ và dần trưởng thành.
Thị từ chua ngoa, liều lĩnh trở thành người vợ hiền hậu, biết vun vén.
Bà cụ Tứ là người chịu thử thách nặng nhất: bà vừa xót vì không lo nổi cho con, vừa mừng vì con có đôi, nên nước mắt và lời động viên của bà chứa cả nỗi đau lẫn lòng tin. Nhờ tình huống, ba con người nhỏ bé hiện lên với chiều sâu tâm hồn.
Tình huống dẫn đến ánh sáng. Truyện bắt đầu bằng cảnh người chết như ngả rạ và kết thúc bằng hình ảnh lá cờ đỏ trong trí nhớ Tràng.
Giữa hai đầu ấy là bữa cháo cám, câu chuyện nuôi gà và những dự định của người sống sót.
Câu nói đùa của bà cụ về nồi cháo cám cho thấy tinh thần lạc quan của người nghèo, còn tiếng trống thúc thuế vang lên ở xa nhắc rằng áp bức vẫn còn. Tiếng trống ấy làm hình ảnh cờ đỏ trở nên có sức nặng, vì hy vọng được đặt cạnh khổ đau chứ không thay thế nó.
Giá trị tư tưởng. Truyện tố cáo nạn đói do thực dân Pháp và phát xít Nhật gây ra, đã đẩy hàng triệu người đến cái chết, khiến con người rẻ như rơm rác.
Đồng thời nhà văn trân trọng khát vọng sống, hạnh phúc và tình thương của người lao động nghèo. Cái nhìn ấy không bi quan: Kim Lân tin rằng con người vẫn đáng được hy vọng.
Nghệ thuật. Kim Lân xây dựng tình huống bằng lối kể giản dị, chi tiết giàu sức gợi như tiếng quạ, mùi tử khí, nồi cháo cám, lá cờ đỏ.
Ông phân tích tâm lí tinh tế qua những cử chỉ nhỏ và dùng ngôn ngữ mộc mạc, hóm hỉnh của người nông thôn.
Kết bài: Như vậy, tình huống “nhặt vợ” là chìa khóa mở ra cả hiện thực lẫn tâm hồn trong truyện. Nó cho thấy văn học có thể nói về những nỗi đau lớn bằng một việc nhỏ, và rằng ngay giữa bóng tối, con người vẫn biết thắp lên cho nhau một chút ánh sáng.
Thang chấm điểm
- Nêu và giải thích được tình huống truyện
- Phân tích ý nghĩa nhan đề gắn với nạn đói
- Cho thấy tình huống thử thách ít nhất hai nhân vật
- Liên hệ tình huống với kết thúc và niềm hy vọng
- Nhận xét giá trị tư tưởng và nghệ thuật
- Bố cục rõ, dẫn chứng ngắn và chính xác
Giờ hãy tự viết bài của bạn
Hãy tự viết bài khoảng 600 chữ về tình huống truyện và nhan đề Vợ nhặt, rồi đối chiếu với các tiêu chí trước khi so sánh với ba bài mẫu.
Câu hỏi thường gặp
Tóm tắt Vợ nhặt ngắn gọn thế nào?
Tràng, anh phu kéo xe nghèo và xấu xí, mời một người đàn bà đói rách ăn bánh đúc rồi đưa chị về làm vợ giữa nạn đói năm 1945. Bà cụ Tứ khóc vì tủi và thương rồi đón nàng dâu, sáng hôm sau cả nhà bàn chuyện làm ăn và nghe chuyện Việt Minh phá kho thóc.
Vợ nhặt ra đời trong hoàn cảnh nào?
Truyện lấy bối cảnh nạn đói năm 1944–1945 ở miền Bắc, ngay trước Cách mạng tháng Tám. Kim Lân viết lại từ một bản thảo tiểu thuyết đã mất, và truyện in trong tập Con chó xấu xí năm 1962.
Nhan đề Vợ nhặt có ý nghĩa gì?
Động từ ‘nhặt’ thường dùng cho đồ vật rơi bên đường nên nhan đề gợi sự rẻ rúng của con người trong nạn đói. Nhưng qua truyện, ‘nhặt’ trở thành sự cưu mang, vì Tràng đưa một con người về nhà và cho chị một mái ấm.
Bà cụ Tứ có vai trò gì trong truyện?
Bà là điểm tựa nhân đạo của truyện. Bà vừa tủi vừa thương khi con lấy vợ giữa nạn đói, nhưng vẫn đón nhận nàng dâu bằng nước mắt, lời động viên và chút lạc quan, làm cho kết thúc ấm áp hơn.
Phân tích nhân vật Tràng cần chú ý những gì?
Hãy theo ba chặng: hoàn cảnh nghèo, xấu xí; hành động đãi bánh đúc và đưa người đàn bà về; sự đổi thay sau đó với ý thức trách nhiệm và niềm hy vọng. Mỗi chặng cần một chi tiết ngắn như bánh đúc, sân nhà quét sạch hay lá cờ đỏ.
Kiểm tra mức độ hiểu bài
Chọn một đáp án cho mỗi câu để xem bạn đúng hay sai.
-
Ai là tác giả của truyện ngắn Vợ nhặt?
Kim Lân — Kim Lân (1920–2007) là tác giả của Vợ nhặt, in trong tập Con chó xấu xí.
-
Truyện lấy bối cảnh vào thời điểm nào?
Nạn đói năm 1945 — Truyện đặt trong nạn đói năm 1944–1945, ngay trước Cách mạng tháng Tám.
-
Tràng làm nghề gì?
Kéo xe thuê — Tràng là anh phu kéo xe thuê, sống ở xóm ngụ cư.
-
Tràng mời người đàn bà ăn món gì ở thị trấn?
Bánh đúc — Bữa bánh đúc là lý do dẫn đến việc chị theo Tràng về nhà.
-
Bữa sáng hôm sau của gia đình là gì?
Cháo cám — Cả nhà ăn cháo cám loãng, và bà cụ Tứ đùa để bớt tủi.
Về Kim Lân
Kim Lân (1920–2007), tên thật Nguyễn Văn Tài, sinh ở Từ Sơn, Bắc Ninh, là nhà văn nổi tiếng với những truyện ngắn về nông thôn và người nông dân như Làng và Vợ nhặt. Ông cũng từng đóng phim. Năm 2001 ông được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật. Văn ông giản dị, ấm áp và gắn bó với làng quê.
Tóm Tắt Được Viết Bởi
Kỹ sư phần mềm & Nhà văn
Kỹ sư phần mềm với niềm đam mê chuyển đổi ý tưởng phức tạp thành hiểu biết thực tiễn. Viết về tài chính, đầu tư, khởi nghiệp và công nghệ.
Xem tất cả tóm tắt →Đánh Giá
Chưa có đánh giá nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ suy nghĩ của bạn!
Viết Đánh Giá
Đọc tiếp
Khám phá chủ đề: Hướng dẫn học tậpTóm tắt sách
Animal Farm của George Orwell — Tóm Tắt & Phân Tích
George Orwell
Các con vật tại Trang trại Manor nổi dậy chống lại chủ trang trại Jones để xây dựng một xã…
Những Kẻ Ngoài Lề - S.E. Hinton
S.E. Hinton
Câu chuyện xoay quanh Ponyboy Curtis và nhóm bạn Greasers, những thanh niên nghèo bị coi thường bởi nhóm Socs…
Gatsby Vĩ Đại của F. Scott Fitzgerald — Tóm Tắt & Phân Tích
F. Scott Fitzgerald
Thông qua lời kể của Nick Carraway, tác phẩm khắc họa cuộc đời của Jay Gatsby, một triệu phú tự…
Chuột và Người - John Steinbeck
John Steinbeck
Câu chuyện về George và Lennie, hai công nhân lang thang mơ về một mảnh đất riêng. Tuy nhiên, sự…
Bài Viết
Truyện Ông lão đốn tre (Taketori Monogatari)
Truyện ông lão đốn tre (Taketori Monogatari) kể về công chúa Kaguya, cô bé được tìm thấy trong một thân…
Ragnarok: ngày tận thế của các vị thần Bắc Âu
Ragnarök là ngày tận thế trong thần thoại Bắc Âu: một trận chiến cuối cùng, nơi thần, người khổng lồ…
Narcissus và Echo
Narcissus và Echo là thần thoại Hy Lạp về chàng trai đẹp đem lòng yêu chính bóng mình dưới nước,…