Supercommunicators

Vì sao có cuộc trò chuyện suôn sẻ, có cuộc lại đổ vỡ

Hầu hết chúng ta đều từng trải qua cả hai loại trò chuyện. Có cuộc khiến ta thấy được thấu hiểu và thoải mái, còn có cuộc kết thúc gượng gạo vì hai người như đang nói chuyện mỗi người một hướng. Trong Supercommunicators, Charles Duhigg, nhà báo chuyên viết về thói quen và hành vi con người, cho rằng sự khác biệt đó không chỉ đến từ may mắn hay tính cách. Nhiều bài điểm sách mô tả cuốn sách như một hướng dẫn coi kết nối là kỹ năng ai cũng có thể xây dựng, dựa trên những công cụ giao tiếp quen thuộc.

Đây là điểm xuất phát đầy khích lệ. Nếu kết nối là một kỹ năng, cả người hướng nội lẫn người hướng ngoại đều có thể tiến bộ, và một cuộc trò chuyện khó khăn trở thành điều để hiểu hơn là lời phán xét về bản thân.

Lắng nghe là điểm khởi đầu

Nhiều người coi trò chuyện là cơ hội để nói ý kiến của mình. Các bài đánh giá về cuốn sách lại đọc trọng tâm của nó theo hướng khác: lắng nghe và khiến người khác cảm thấy được lắng nghe quan trọng hơn việc nói giỏi. Theo cách đọc này, một phản hồi tốt không nhất thiết là phản hồi nhiều thông tin nhất, mà là phản hồi cho người kia thấy họ đã được hiểu.

Hãy tưởng tượng một đồng nghiệp nói bài thuyết trình hôm nay không ổn và có vẻ chán nản. Nếu bạn lập tức đưa ra ba cách sửa slide, có thể bạn đang giải quyết một vấn đề mà họ không hỏi tới. Nếu bạn hỏi trước rằng phần nào khó nhất, bạn có thể phát hiện nỗi lo thật sự nằm ở phần hỏi đáp. Cách thứ hai tốn thêm chút thời gian, nhưng để lại không gian cho người kia nói điều họ quan tâm.

Thực hành trong cuộc sống

• Trước khi trả lời, nhắc lại ý chính của điều bạn vừa nghe bằng lời của chính mình.
• Hỏi về cảm xúc đứng sau một sự việc, không chỉ hỏi về bản thân sự việc.
• Giữ câu chuyện của mình lại cho đến khi người kia kể xong.

Khi cảm thấy được lắng nghe, người ta thường kể thêm chi tiết, hỏi lại bạn và thả lỏng hơn khi trò chuyện. Ngược lại, khi bị ngắt lời, câu trả lời thường ngắn dần. Chú ý đến những tín hiệu này là cách thiết thực để đánh giá cuộc trò chuyện có đang đi đúng hướng hay không.

Các kiểu trò chuyện hằng ngày

Phần mô tả của cuốn sách tập trung vào các kiểu trò chuyện hằng ngày, tức những cuộc nói chuyện làm nên một ngày bình thường: vài câu hỏi thăm với đồng nghiệp, cuộc gọi cập nhật tin tức với bạn cũ, câu chuyện ngắn với hàng xóm, hay một lần tâm sự về điều đang khiến mình lo lắng. Mỗi kiểu có kỳ vọng khác nhau về độ dài, mức độ riêng tư và loại phản hồi được chào đón.

Nhận ra kiểu trò chuyện còn giúp bạn đặt kỳ vọng hợp lý. Một lần hỏi thăm ngắn không cần biến thành cuộc bàn luận dài, còn một chuyện nặng lòng không nên bị vội vàng chỉ vì cuộc họp kế tiếp sắp bắt đầu.

Sách cũng đặt câu hỏi vì sao có những cuộc trò chuyện suôn sẻ còn có cuộc lại đổ vỡ. Một cách đọc hữu ích là tìm sự lệch nhịp. Hai người có thể đang nói chuyện với nhau nhưng mong muốn khác hẳn: một người cần được đồng cảm, người kia lại muốn có giải pháp. Một người muốn đào sâu một chủ đề, người kia lại đang muốn kết thúc.

Nhận ra sự lệch nhịp là bước đầu tiên, vì nó giải thích vì sao nỗ lực nhiều hơn không tự động cứu được cuộc trò chuyện. Cố gắng giúp đỡ bằng cách đưa thêm lời khuyên có thể khiến mọi chuyện tệ hơn nếu người kia chỉ cần được lắng nghe.

Một số dấu hiệu lệch nhịp thường gặp

• Một người cần được ủng hộ, trong khi người kia đã sẵn sàng tìm cách giải quyết.
• Một người trả lời ngắn gọn, còn người kia liên tục hỏi thêm chi tiết.
• Một người muốn đi sâu, còn người kia lại chuyển sang chuyện nhẹ nhàng.

Sửa lại nhịp trò chuyện không cần phải làm lớn chuyện. Chỉ cần dừng lại, gọi tên điều đang diễn ra và đưa ra một lựa chọn là đủ. Chẳng hạn, bạn vừa nghe người bạn kể về tuần vất vả và đã vội đưa lời khuyên. Lúc đó bạn có thể nói: “Xin lỗi, mình đi nhanh quá. Bạn muốn cùng nhau bàn lại, hay chỉ cần kể cho mình nghe thêm?” Việc trao lựa chọn cho bạn bè giúp họ quyết định hướng đi của cuộc trò chuyện.

Những câu hỏi mở đầu cuộc trò chuyện

Phần mô tả của cuốn sách nhấn mạnh các câu hỏi và cách mở lời giúp mọi người gắn kết. Hiểu đơn giản, đó là một bước mở đầu mời người kia cùng tham gia. Có những câu nhẹ nhàng dễ trả lời, cũng có những câu đi sâu hơn để tạo khoảng trống cho một cuộc trò chuyện thật sự.

Câu hỏi tốt thường có ba đặc điểm: đủ mở để mời người kia kể chuyện thay vì chỉ trả lời có hoặc không, đủ cụ thể để họ biết nên bắt đầu từ đâu, và gắn với điều vừa được nói. Một câu hỏi bám vào chi tiết vừa nghe cho thấy bạn đang lắng nghe, và điều đó khiến người kia sẵn lòng chia sẻ hơn.

Thời điểm cũng quan trọng. Một câu hỏi được đặt ra sau khi người kia nói xong ý mình thường dễ đón nhận hơn câu hỏi làm đứt mạch suy nghĩ của họ. Trong nhóm đông người, bạn có thể mời những người ít nói tham gia bằng một câu hỏi đơn giản hướng về họ, để cuộc trò chuyện không chỉ thuộc về những người tự tin nhất.

Hãy tưởng tượng bạn gặp một người trong buổi hội thảo và họ kể vừa đổi nghề. Hỏi “Công việc mới có thú vị không?” thường nhận được câu trả lời ngắn. Hỏi “Điều gì khiến bạn bất ngờ nhất khi chuyển nghề?” sẽ mở ra một câu chuyện, và bạn có thể đi theo những gì họ chọn kể.

Ví dụ về câu hỏi mở

• Dạo gần đây điều gì chiếm phần lớn sự chú ý của bạn?
• Với bạn, phần thú vị nhất của chuyện đó là gì?
• Bạn đã bắt đầu việc đó bằng cách nào?
• Lần tới, bạn muốn làm khác đi điều gì?

Đây là các ví dụ về loại câu hỏi thường mời được câu trả lời đầy đủ hơn. Hãy điều chỉnh cách diễn đạt cho phù hợp với mối quan hệ và hoàn cảnh để nghe tự nhiên như chính bạn.

Giới hạn của cách tiếp cận và cách điều chỉnh

Khi đọc một cách cân bằng, bạn nên lưu ý rằng cuốn sách kết hợp nghiên cứu với những câu chuyện và tình huống cụ thể. Câu chuyện thì dễ nhớ, nhưng một câu chuyện ấn tượng không đồng nghĩa với một thử nghiệm được kiểm soát chặt chẽ. Vì vậy, nên xem các ý tưởng như giả thuyết để thử trong chính cuộc trò chuyện của mình, thay vì quy tắc luôn đúng.

Bối cảnh cũng quan trọng. Một câu hỏi ấm áp với người bạn thân lâu năm có thể trở nên xâm phạm khi bạn mới gặp ai đó. Văn hóa, quan hệ cấp bậc ở nơi làm việc và kinh nghiệm cá nhân đều ảnh hưởng đến việc phản hồi nào được đón nhận.

Để điều chỉnh, hãy quan sát phản ứng của người đối diện thay vì bám theo một kịch bản. Nếu họ trả lời dài hơn và có vẻ thoải mái, bạn đang đi đúng hướng. Nếu câu trả lời ngắn lại, hãy lùi một bước, ghi nhận sự thay đổi và hỏi xem họ có muốn chuyển sang chủ đề khác không. Hãy xem các kỹ thuật như những lựa chọn để linh hoạt sử dụng, và nhớ rằng mục tiêu là sự chú ý chân thành chứ không phải màn trình diễn.

Ai nên đọc và bài tập cho tuần này

Cuốn sách phù hợp với những ai muốn tìm cách kết nối thiết thực hơn ở nơi làm việc, trong gia đình và các buổi gặp gỡ xã hội. Với người muốn một phân tích học thuật chặt chẽ về giao tiếp, cuốn sách có thể chưa đủ, vì nó kết hợp nghiên cứu với nhiều câu chuyện và ví dụ.

Bài tập cho tuần này

Mỗi ngày, chọn một cuộc trò chuyện và dành hai phút đầu chủ yếu để lắng nghe. Trước khi đưa ra lời khuyên hay chia sẻ kinh nghiệm của mình, hãy đặt một câu hỏi mở và hỏi tiếp về một chi tiết người kia vừa nhắc đến. Sau đó, dành chút thời gian ghi lại đó là kiểu trò chuyện nào, bạn có nhận thấy sự lệch nhịp không, và người kia trông thế nào khi kết thúc. Sau năm ngày, hãy đọc lại ghi chú và chọn câu hỏi nào nghe tự nhiên nhất với bạn.