The Art of Learning

Một cuốn hồi ký có tính dạy học

Josh Waitzkin là một tác giả, từng là thần đồng cờ vua và sau này cũng trở thành nhà vô địch võ thuật. Trong The Art of Learning, ông dựa trên chính con đường ấy để đặt ra một câu hỏi thiết thực: làm thế nào để một người tiến bộ trong một lĩnh vực khó, và tiếp tục tiến bộ suốt nhiều năm thay vì chỉ vài tháng? Cuốn sách đọc giống một cuốn hồi ký hơn là một cuốn cẩm nang. Những câu chuyện về thi đấu, chuẩn bị và thất bại giúp người đọc thấy cách một người học suy nghĩ, còn các bài học đi kèm được trình bày như những ý tưởng để thử nghiệm trong công việc của chính bạn.

Người đọc mong đợi một danh sách việc cần làm có thể thấy cuốn sách mang tính cá nhân hơn dự kiến. Phạm vi của sách bao gồm việc học, làm chủ kỹ năng và thi đấu, nhìn vào cả hai mặt tâm lý và kỹ thuật của sự thể hiện, đi từ cơ bản đến chiến lược nâng cao. Hình thức hồi ký khiến người đọc suy nghĩ về việc học nói chung, không chỉ về một môn thể thao hay một trò chơi.

Học tập như một kỷ luật thực hành

Chủ đề trung tâm là học tập là một kỷ luật được rèn luyện có chủ đích, chứ không phải một món quà bẩm sinh mà người ta có hoặc không có. Tiến bộ phụ thuộc vào mức độ bạn chú ý đến quá trình của chính mình, chứ không chỉ vào số giờ bỏ ra. Đây là một nguyên tắc chung, áp dụng được cho người học ngoại ngữ, nhạc công, điều dưỡng học một quy trình mới hay lập trình viên học một framework mới.

Coi việc học là một kỷ luật sẽ thay đổi những câu hỏi bạn đặt ra mỗi ngày. Thay vì tự hỏi mình có đủ tài năng không, bạn hỏi buổi tập tới sẽ tập trung vào điều gì, làm sao biết nó có hiệu quả, và sau đó sẽ điều chỉnh ra sao. Những câu hỏi ấy biến nỗ lực mơ hồ thành một quy trình có thể xem xét và cải thiện. Sau vài tuần, những ghi chú ngắn cũng giúp bạn nhìn thấy các mẫu hình mà trí nhớ thường bỏ qua.

Mặt tâm lý và mặt kỹ thuật của kỹ năng

Cuốn sách nhìn vào hai mặt của sự thể hiện. Mặt kỹ thuật gồm các phần cụ thể của kỹ năng: động tác, cấu trúc, nhịp điệu và độ chính xác cần thiết để làm tốt một việc. Mặt tâm lý bao gồm sự tập trung, bình tĩnh, tự tin và cách một người phản ứng trước áp lực hoặc một kết quả xấu. Hai mặt này liên kết chặt chẽ, và điểm yếu ở mặt này có thể che khuất điểm mạnh ở mặt kia.

Hãy hình dung một nghệ sĩ piano chơi một đoạn khó hoàn hảo ở nhà nhưng mất nhịp khi biểu diễn trước khán giả. Luyện thêm các nốt nhạc sẽ không giải quyết được vấn đề nếu nguyên nhân thật sự là sự hồi hộp. Nhìn cả hai mặt kỹ thuật và tâm lý giúp bạn xác định điều gì đang kìm hãm mình, để buổi luyện tập nhắm đúng vào vấn đề.

Học từ thành công và thất bại

Một trong những mạch hữu ích nhất của cuốn sách liên quan đến việc người học làm gì sau mỗi kết quả. Các kỹ thuật thực tế trong sách được thể hiện qua những trải nghiệm thành công và thất bại của chính tác giả. Vì vậy, người đọc nên xem các câu chuyện ấy trước hết là kinh nghiệm của một con người, rồi sau đó mới là chỉ dẫn chung để điều chỉnh cho phù hợp với hoàn cảnh của mình.

Nguyên tắc chung đằng sau điều này rất đơn giản. Một chiến thắng và một thất bại đều mang theo thông tin. Chiến thắng có thể che giấu những thói quen yếu sẽ bộc lộ về sau, còn thất bại có thể cho thấy một khoảng trống mà kết quả dễ chịu sẽ không bao giờ phơi bày. Người học xem xét cả hai kết quả với cùng sự trung thực thường có nhiều điều để làm việc hơn người chỉ ăn mừng khi thắng hoặc chỉ tự trách khi thua.

Hãy hình dung một nhân viên bán hàng vừa đánh mất một hợp đồng quan trọng. Thay vì đổ lỗi cho khách hàng, họ ghi lại câu hỏi duy nhất mà mình chưa trả lời tốt. Chuẩn bị một câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi đó trước buổi gặp tiếp theo sẽ biến thất bại thành một cải thiện cụ thể.

Từ nền tảng đến ý tưởng nâng cao

Cuốn sách đi từ những điều cơ bản đến chiến lược nâng cao hơn, và trật tự ấy chính là một phần thông điệp. Những ý tưởng nâng cao đặt trên nền tảng chưa vững thường dễ sụp đổ dưới áp lực. Người học luôn quay lại với những điều cơ bản, kể cả sau khi đã giỏi, sẽ giữ được cấu trúc nâng đỡ cho sự phát triển về sau.

Điều này không có nghĩa là phải đợi đến khi cảm thấy chuẩn bị hoàn toàn mới thử thách bản thân. Nó có nghĩa là chọn mỗi thử thách mới sao cho nó kéo dài một kỹ năng bạn đã hiểu, thay vì che đậy một khoảng trống mà bạn chưa thừa nhận. Hãy hình dung một người mới chạy bộ muốn nhanh hơn. Luyện tư thế và hơi thở trong những buổi chạy nhẹ trước khi thêm các bài chạy nước rút là một lựa chọn ưu tiên nền tảng, và kế hoạch cụ thể nên được điều chỉnh theo thể lực và mục tiêu của người đó.

Những chỗ khó áp dụng

Người đọc nên ghi nhớ hai giới hạn. Thứ nhất, phần lớn chất liệu sinh động đến từ cờ vua và võ thuật, hai lĩnh vực có tính cạnh tranh cao và kết quả dễ đo lường. Một học sinh học lịch sử, hay một người quản lý đang học cách lãnh đạo con người, đối mặt với phản hồi, rủi ro và thời gian hoàn toàn khác. Thứ hai, hồi ký được tạo hình bởi câu chuyện nhiều hơn là bởi danh sách kiểm tra, nên các nguyên tắc thường phải được rút ra từ câu chuyện chứ không phải được trao như một quy trình cố định.

Một cách đọc hữu ích là xem cuốn sách như một bộ câu hỏi. Tôi nhận thấy điều gì khi luyện tập? Tôi phản ứng thế nào khi thất bại? Phần nào của kỹ năng đang yếu nhất lúc này? Chuyển những câu hỏi này sang lĩnh vực của bạn đòi hỏi sự phán đoán, và câu trả lời sẽ khác nhau giữa mỗi người. Cuốn sách phát huy tốt nhất khi là người bạn đồng hành để suy ngẫm, chứ không phải một kế hoạch huấn luyện đầy đủ.

Ai nên đọc

Cuốn sách phù hợp với bất kỳ ai muốn tiến bộ trong một việc đòi hỏi cao và sẵn sàng suy nghĩ kỹ về quá trình. Học sinh, người đi làm, vận động viên, giáo viên và người học suốt đời đều có thể tìm thấy điều đáng cân nhắc, miễn là nhớ rằng những ví dụ sinh động nhất đến từ đời sống thi đấu của một người và mỗi độc giả cần tự kiểm chứng ý tưởng trong thực hành của mình.

Thực hành trong tuần này

Chọn một kỹ năng bạn đang theo đuổi và áp dụng quy trình sau sau mỗi buổi luyện tập trong năm ngày tới.

• Ghi lại một điều đã diễn ra tốt và lý do bạn cho là như vậy.
• Ghi lại một lỗi và mô tả nó một cách rõ ràng, không phán xét bản thân.
• Quyết định lỗi đến từ kỹ thuật, sự tập trung hay áp lực.
• Chọn một điều chỉnh nhỏ cho buổi tập tiếp theo.

Cuối tuần, hãy đọc lại các ghi chú cùng nhau. Tìm xem khía cạnh nào của kỹ năng, kỹ thuật hay tâm lý, xuất hiện thường xuyên nhất. Mẫu hình đó cho biết bạn nên dồn thời gian luyện tập tiếp theo vào đâu.