Project Hail Mary

Cách câu chuyện được kể

Tiểu thuyết chạy theo hai dòng thời gian. Ở hiện tại, Ryland Grace đang ở trên tàu Hail Mary gần ngôi sao Tau Ceti, giải hết vấn đề này đến vấn đề khác. Ở quá khứ, qua các đoạn hồi tưởng, ký ức của ông trở lại từng mảnh và cho thấy cuộc chạy đua của Trái Đất để đóng con tàu. Chứng mất trí nhớ là một công cụ kể chuyện: Grace biết sự thật về bản thân cùng nhịp với người đọc, nên đoạn hồi tưởng cuối cùng làm thay đổi cách ta nhìn mọi thứ trước đó. Sách có 30 chương đánh số; dưới đây các chương được gom thành tám phần.

Tóm tắt theo từng phần

Cảnh báo tiết lộ nội dung: phần này kể toàn bộ cốt truyện, kể cả kết thúc. Nó cũng tiết lộ Grace gặp ai ở Tau Ceti.

Phần 1: Tỉnh dậy một mình

Một chiếc máy tính liên tục hỏi người đàn ông còn mơ màng những câu đơn giản, mở đầu bằng “Hai cộng hai bằng mấy?”. Ông không nhớ nổi tên mình. Hai đồng đội nằm bất động, đã chết từ lâu, trên những chiếc giường gần đó. Bằng cách thả đồ vật và đo thời gian rơi, ông suy ra trọng lực ở đây không phải của Trái Đất, nên mình hẳn đang ở nơi khác. Những mảnh ký ức trở lại: ông từng là giáo viên, và biết rất nhiều về thứ gọi là Astrophage. Nhìn ngôi sao lạ bên ngoài, ông nhận ra mình đã đến Tau Ceti. Vì sao quan trọng: trước khi ta biết thêm gì về Grace, phần mở đầu đã cho thấy sức mạnh thật sự của ông là lối suy luận cẩn thận, từng bước một.

Phần 2: Trái Đất gặp nguy (hồi tưởng)

Trong các đoạn hồi tưởng, các nhà khoa học phát hiện một vệt hồng ngoại mờ chạy từ Mặt Trời đến sao Kim, được đặt tên là vạch Petrova theo nhà khoa học đã nhận ra nó. Hóa ra đó là Astrophage, một sinh vật đơn bào tích trữ lượng năng lượng khổng lồ và đang làm Mặt Trời mờ đi. Grace có bằng tiến sĩ sinh học phân tử nhưng đã rời giới nghiên cứu sau khi bài báo cho rằng sự sống có thể không cần nước bị chế giễu. Eva Stratt, người từng đọc bài báo ấy, tuyển ông vào nghiên cứu các mẫu vật, và ông tìm ra cách Astrophage sinh sản. Các ngôi sao lân cận khác cũng đang mờ đi, trừ một ngôi: Tau Ceti. Vì sao quan trọng: những chương này đặt ra mức độ rủi ro và các quy luật khoa học mà phần còn lại của câu chuyện dựa vào.

Phần 3: Đóng con tàu một chiều (hồi tưởng)

Lực lượng đặc nhiệm của Stratt được các chính phủ trên thế giới trao quyền lực gần như không giới hạn. Vì Astrophage tích trữ năng lượng rất đậm đặc, nó trở thành nhiên liệu của con tàu. Chuyến đi đến Tau Ceti kéo dài nhiều năm nên phi hành đoàn phải ngủ suốt hành trình trong trạng thái hôn mê nhân tạo, và rất ít người sống sót qua một giấc ngủ dài như vậy; phi hành đoàn được chọn một phần dựa vào đặc điểm di truyền hiếm giúp chịu được điều đó. Những tàu thăm dò nhỏ tên Beetle sẽ mang kết quả về nhà, vì con tàu chỉ đủ nhiên liệu cho một chiều. Vì sao quan trọng: phần này giải thích cái chết của các đồng đội, thiết kế con tàu và sự hy sinh mà nhiệm vụ đòi hỏi ở mọi người trên tàu.

Phần 4: Một người hàng xóm ở Tau Ceti

Trở lại hiện tại, Grace phát hiện một con tàu thứ hai gần Tau Ceti. Trên đó là một người ngoài hành tinh đến từ hệ 40 Eridani, nơi ngôi sao cũng đang bị Astrophage hút cạn. Grace đặt tên cho anh ta là Rocky. Hai bên nối tàu bằng một đường hầm chia đôi bởi bức tường trong suốt làm từ xenonite của Rocky, vì họ thở những loại khí khác nhau, ở áp suất và nhiệt độ rất khác nhau. Rocky nói bằng các hợp âm; Grace lập một cuốn từ điển trên máy tính xách tay, và dần dần hai bên học cách trò chuyện. Vì sao quan trọng: câu chuyện sinh tồn cô độc biến thành một mối hợp tác, và mạch truyện ấm áp nhất của cuốn sách bắt đầu.

Phần 5: Hai nhà khoa học, một vấn đề

Họ cùng góp những gì mình biết. Grace nhận ra các đồng đội của Rocky chết vì bức xạ, điều mà người Eridian chưa từng hiểu. Cả hai suy luận rằng có thứ gì đó trên một hành tinh mà họ gọi là Adrian đang kìm hãm Astrophage ở đó. Một chuyến lấy mẫu nguy hiểm vào bầu khí quyển Adrian gặp sự cố, và Rocky bị thương nặng khi giúp cứu con tàu; Grace, một nhà sinh học không có chút y học ngoài hành tinh nào để dựa vào, chăm sóc anh hồi phục. Trong các mẫu, họ tìm thấy Taumoeba, một vi sinh vật ăn Astrophage. Vì sao quan trọng: câu trả lời mà cả nhiệm vụ được xây dựng để tìm cuối cùng đã xuất hiện, và cái giá phải trả cho nó cho thấy mỗi người giờ đây phụ thuộc vào người kia đến mức nào.

Phần 6: Nhân giống một vi sinh vật anh hùng

Taumoeba không sống nổi trong điều kiện ở các hành tinh nơi Astrophage sinh sôi ở quê nhà, nên Grace và Rocky nhân giống nó qua hết thế hệ này đến thế hệ khác, chỉ giữ lại những cá thể bền bỉ nhất, cho đến khi có được một dòng chịu được nitơ. Mỗi người nạp mẫu cho thế giới của mình, rồi họ chào tạm biệt bằng một cú cụng tay qua bức tường. Vào khoảng này, ký ức cuối cùng của Grace trở lại: ông đã từ chối đi, và Stratt đã cho ông dùng thuốc mê rồi đưa lên tàu. Ông không phải người hùng tình nguyện. Ông tự gọi mình là kẻ hèn nhát. Vì sao quan trọng: sự thật đau đớn này tạo sức nặng cho quyết định cuối cùng của ông.

Phần 7: Từ bỏ đường về nhà

Lại một mình, Grace phát hiện Taumoeba đã được tôi luyện có thể xuyên qua xenonite, vật liệu trong suốt mà người của Rocky dùng để xây dựng. Nhiên liệu của Rocky được chứa trong xenonite, nên đám vi sinh sẽ ăn nó và để anh mắc kẹt giữa không gian. Grace gửi các Beetle mang Taumoeba về phía Trái Đất, rồi quay con tàu Hail Mary lại để đi tìm Rocky, biết rằng mình không còn đường về nhà. Vì sao quan trọng: người đàn ông từng bỏ chạy trước hiểm nguy giờ chủ động chọn nó, và canh bạc liều lĩnh trong tên sách trở thành chuyện của riêng ông. Đó là quyết định quan trọng nhất trong cuốn sách.

Phần 8: Một mái nhà mới trên Erid

Nhiều năm sau, Grace sống trên hành tinh quê hương của Rocky, Erid, trong một khu sinh sống mà người Eridian xây cho ông, ăn thức ăn được làm phù hợp với cơ thể người. Ông dạy khoa học cho những người Eridian trẻ. Các phép đo của họ cho thấy Mặt Trời đã sáng trở lại như cũ, nghĩa là các Beetle đã đến được Trái Đất và kế hoạch đã thành công. Một ngày nào đó ông có thể về nhà, nhưng hiện giờ ông chọn ở lại. Vì sao quan trọng: người đàn ông từng nghi ngờ lòng dũng cảm của mình kết thúc câu chuyện với tư cách một người thầy do chính mình lựa chọn, giữa những người bạn. Cảnh cuối là một lớp học, không phải bệ phóng tên lửa.

Nhân vật

Ryland Grace. Người kể chuyện. Một giáo viên khoa học cấp hai có bằng tiến sĩ sinh học phân tử, đã rời giới nghiên cứu sau khi bài báo về sự sống không cần nước bị chế nhạo. Tò mò, hài hước và nhanh trí làm thí nghiệm, nhưng sâu thẳm ông vẫn tin mình là kẻ hèn nhát.

Rocky (tiết lộ nội dung). Một kỹ sư đến từ hành tinh Erid, có năm chân, lớp vỏ như đá và không có mắt; anh cảm nhận thế giới bằng âm thanh. Kiêu hãnh, dũng cảm và là một người chế tạo tài ba, anh kết thúc các câu hỏi bằng từ “question” (câu hỏi).

Eva Stratt. Cựu quản lý của Cơ quan Vũ trụ châu Âu, được trao quyền gần như tuyệt đối để điều hành dự án. Thẳng thừng và chỉ quan tâm đến kết quả, bà uốn cong luật lệ và con người để cứu Trái Đất, nhưng cuốn sách khiến ta khó mà chỉ đơn giản ghét bà.

Yáo Li-Jie. Phi hành gia Trung Quốc được chọn làm chỉ huy tàu Hail Mary. Kỷ luật và sống vì danh dự, ông xuất hiện trong các hồi tưởng về thời huấn luyện. Ông không sống sót qua giấc hôn mê dài trên đường đến Tau Ceti.

Olesya Ilyukhina. Kỹ sư người Nga, chuyên gia vật liệu của phi hành đoàn. Vui vẻ và thích đùa, bà trái ngược với Yáo về tính khí. Giống ông, bà chết trong giấc hôn mê trong chuyến đi đến Tau Ceti.

Irina Petrova. Nhà khoa học đầu tiên nhận ra vệt hồng ngoại mờ giữa Mặt Trời và sao Kim trong các hồi tưởng về Trái Đất. Vạch ấy mang tên bà, và phát hiện của bà mở màn cuộc chạy đua tìm hiểu Astrophage.

Viết về cuốn sách này

Một bài luận hay về tiểu thuyết này chọn một ý tưởng rồi lần theo nó xuyên suốt câu chuyện, thay vì kể lại cốt truyện. Hãy trích dẫn ngắn gọn và gắn mỗi ví dụ với luận điểm chính của bạn. Một vài hướng gợi ý:

• Lòng dũng cảm: Grace tự gọi mình là kẻ hèn nhát. Lựa chọn cuối cùng của ông là dũng cảm hay là điều gì khác? Nếu ở vị trí của ông, bạn sẽ làm gì?
• Giao tiếp: hai sinh vật không chung ngôn ngữ xây dựng lòng tin bằng cách nào? Hãy so sánh với một tình bạn của chính bạn.
• Tư duy khoa học: tìm một cảnh Grace giải quyết vấn đề từng bước và giải thích phương pháp của ông.
• Đạo đức: Stratt có đúng khi ép Grace lên tàu không? Hãy lập luận cả hai phía trước khi quyết định, và nghĩ xem ai có quyền lựa chọn.
• Việc dạy học: Grace mở đầu và kết thúc cuốn sách với tư cách một giáo viên. Ý nghĩa của việc dạy học đối với ông đã thay đổi ra sao?

Một phần mở bài tốt có thể mời người đọc tưởng tượng mình tỉnh dậy một mình giữa không gian, không còn chút ký ức, rồi cho thấy Grace suy luận để tiến lên như thế nào.