Nghị luận xã hội 200 chữ trong 5 phút
Nghị luận xã hội 200 chữ là dạng bài yêu cầu bạn viết một đoạn văn khoảng 200 chữ, trình bày suy nghĩ về một tư tưởng đạo lí hoặc một vấn đề của đời sống.
Dạng này thường gặp trong đề kiểm tra Ngữ văn THCS và đề thi vào lớp 10, theo định hướng của Chương trình GDPT 2018. Số điểm và độ dài chính xác có thể khác nhau giữa các tỉnh, thành, nên hãy đọc kĩ yêu cầu của đề.
Đoạn văn chỉ có một đoạn, không xuống dòng và không chia thành mở bài, thân bài, kết bài.
Hai loại đề thường gặp
- Nghị luận về một tư tưởng đạo lí: đề cho một câu tục ngữ, danh ngôn hoặc một phẩm chất như lòng biết ơn, sự trung thực.
- Nghị luận về một hiện tượng đời sống: đề nêu một vấn đề đang diễn ra như nghiện điện thoại, bạo lực học đường, rác thải nhựa.
Với đề tư tưởng đạo lí, bạn giải thích trước rồi mới bàn luận.
Với đề hiện tượng, bạn nêu biểu hiện, nguyên nhân, hậu quả rồi đề xuất giải pháp.
Cách làm: 5 bước trong 15 đến 20 phút
- Đọc đề, gạch chân từ khóa để xác định loại đề, vấn đề và phạm vi.
- Lập dàn ý nhanh trên nháp, mỗi ý một dòng.
- Viết câu mở đoạn nêu thẳng vấn đề.
- Triển khai: giải thích, bàn luận, một dẫn chứng, phản đề, bài học.
- Viết câu kết, đọc soát lại chính tả, câu cụt và độ dài.
Dàn ý chuẩn cho 200 chữ
- Mở đoạn (20 đến 25 chữ): nêu vấn đề.
- Giải thích (35 đến 40 chữ): vấn đề là gì.
- Bàn luận (80 đến 90 chữ): biểu hiện hoặc nguyên nhân, hậu quả, một dẫn chứng ngắn.
- Phản đề (khoảng 25 chữ): mặt trái hoặc người làm ngược lại.
- Bài học (khoảng 30 chữ): hành động cụ thể của học sinh.
Những lỗi hay gặp
- Viết thành nhiều đoạn thay vì một đoạn.
- Chỉ giải thích mà không bàn luận, không có ví dụ.
- Kể chuyện dài thay vì lập luận, hoặc lạc đề.
- Không có bài học cuối đoạn.
- Dùng từ ngữ mạng, viết tắt, câu thiếu chủ ngữ.
10 đoạn văn mẫu có chấm điểm
Các đoạn dưới đây do FiveMinRead tự soạn để học tập, không sao chép từ nguồn nào.
Mỗi đoạn dài khoảng 140 đến 160 chữ để đọc cùng nhận xét cho gọn; khi làm bài, bạn thêm một dẫn chứng cụ thể để đủ khoảng 200 chữ.
Đoạn mẫu 1: Tính trung thực của học sinh
Trung thực là sống ngay thẳng, nói đúng sự thật và dám nhận trách nhiệm về việc mình làm. Với học sinh, đức tính ấy hiện ra trong những việc rất nhỏ: không quay cóp, không chép bài của bạn, dám nói “em chưa hiểu” khi chưa hiểu. Điểm số gian dối chỉ che được lỗ hổng kiến thức trong chốc lát, đến lúc cần dùng thì lỗ hổng ấy lộ ra và ta phải trả giá lớn hơn. Trái lại, người trung thực biết rõ mình đang ở đâu để học tiếp cho đúng chỗ, lại được thầy cô tin cậy và bạn bè quý mến. Tuy nhiên, vẫn có bạn coi gian lận là “chuyện thường”, thấy bạn quay cóp thì làm ngơ. Thái độ ấy làm mờ ranh giới đúng sai trong lòng mỗi người. Vì vậy, mỗi học sinh cần tập thói quen thành thật từ bài kiểm tra nhỏ nhất, vì nhân cách được xây từ những lựa chọn bình thường.
Nhận xét: khái niệm rõ, có biểu hiện cụ thể và phản đề, nhưng thiếu dẫn chứng đời thực.
Điểm: 1,75/2
Đoạn mẫu 2: “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”
Câu tục ngữ “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” nhắc ta phải nhớ công lao của những người đã tạo ra thành quả mình được hưởng. Quả ngọt là cơm no áo ấm, là mái trường, là hòa bình hôm nay; người trồng cây là cha mẹ, thầy cô và bao thế hệ đi trước. Lòng biết ơn không chỉ là lời cảm ơn mà còn là việc làm cụ thể như chăm ngoan, học giỏi, giúp đỡ người xung quanh. Người biết ơn thường sống khiêm tốn, vì hiểu thành công của mình có phần công sức của người khác. Ngược lại, kẻ vô ơn dễ coi mọi điều tốt đẹp là đương nhiên, đến khi mất đi mới tiếc. Có người thành đạt rồi quên cha mẹ nơi quê nghèo, đó là điều đáng phê phán. Vì vậy, mỗi chúng ta hãy bắt đầu từ việc nói lời cảm ơn chân thành với người thân mỗi ngày.
Nhận xét: giải thích đúng nghĩa bóng; dẫn chứng còn chung chung, câu kết quen thuộc.
Điểm: 1,5/2
Đoạn mẫu 3: Học sinh nghiện điện thoại
Ngày nay, không khó để bắt gặp học sinh cúi gằm mặt vào điện thoại ngay trong giờ ra chơi hay bữa cơm. Nghiện điện thoại là dùng thiết bị quá mức, đến khó kiểm soát và ảnh hưởng đến sinh hoạt, học tập. Nguyên nhân một phần do sức hút của mạng xã hội và video ngắn, được thiết kế để người xem lướt mãi không dừng; một phần do thiếu kĩ năng quản lí thời gian. Hậu quả rất rõ: mắt mỏi, ngủ muộn, sao nhãng bài vở, thậm chí xa cách người thân ngay trong một nhà. Tuy vậy, điện thoại không có lỗi; nó hữu ích nếu ta dùng để tra cứu hay học ngoại ngữ. Mỗi bạn có thể đặt giờ dùng máy, tắt thông báo khi học và dành thời gian cho thể thao, đọc sách. Làm chủ chiếc điện thoại, ta sẽ có một người bạn đồng hành chứ không phải sợi dây trói buộc.
Nhận xét: đủ ba phần và phản đề công bằng; thiếu một chi tiết cụ thể về thói quen thật.
Điểm: 1,75/2
Đoạn mẫu 4: Bạo lực học đường
Bạo lực học đường là những hành vi đánh đập, lăng mạ, cô lập bạn bè, kể cả khi diễn ra trên mạng. Đáng buồn là hiện tượng này có ở không ít trường và có khi bắt đầu từ những trò đùa quá đà. Hậu quả với nạn nhân rất nặng nề: tổn thương cơ thể, sợ đến trường, lo âu, trầm cảm; người gây ra thì mang vết đen trong hồ sơ. Nguyên nhân thường là thiếu kĩ năng kiểm soát cảm xúc, muốn chứng tỏ bản thân hoặc chịu ảnh hưởng của hình ảnh bạo lực trên mạng. Nhưng đáng trách không kém là thái độ đứng nhìn, quay clip mà không lên tiếng. Nhà trường cần có kênh tố cáo an toàn, gia đình cần lắng nghe con, và mỗi học sinh cần dám nói “không” với bạo lực. Một lời hỏi han với bạn bị cô lập đôi khi cứu được cả một con người.
Nhận xét: đủ ý, có chi tiết hay về người đứng nhìn; nguyên nhân mới liệt kê, chưa phân tích.
Điểm: 1,5/2
Đoạn mẫu 5: Giá trị của việc đọc sách
Mỗi cuốn sách là một cánh cửa mở ra thế giới, và đọc sách là cách rẻ nhất để ta đi xa mà không cần rời chiếc ghế. Sách cung cấp kiến thức, mở rộng vốn từ, rèn luyện tư duy và nuôi dưỡng tâm hồn. Một học sinh đọc nhiều sẽ viết văn giàu ý, nói năng mạch lạc và biết đồng cảm với những số phận khác mình. Đọc sách còn giúp ta bình tâm giữa nhịp sống vội vã, nơi thông tin vụn vặt khiến ta khó tập trung. Tuy nhiên, không ít bạn trẻ xa rời sách, chỉ đọc những gì cần cho kiểm tra. Cũng có người đọc nhiều mà không suy ngẫm nên sách chẳng đọng lại gì. Vì vậy, hãy đọc có chọn lọc, biết ghi chép và tự đặt câu hỏi, mỗi ngày chỉ cần hai mươi phút.
Nhận xét: hình ảnh “cánh cửa” hấp dẫn, ý chặt, có phản đề; phần giải pháp còn ngắn.
Điểm: 1,75/2
Đoạn mẫu 6: Ý nghĩa của sự kiên trì
“Nước chảy đá mòn” là lời nhắn nhủ của ông cha ta về sức mạnh của lòng kiên trì. Kiên trì là bền bỉ theo đuổi mục tiêu, không bỏ cuộc khi gặp khó khăn hay thấy mình tiến bộ chậm. Từng giọt nước nhỏ, lặp lại ngày này qua ngày khác, còn làm mòn được cả phiến đá cứng, huống chi con người có ý chí. Ngược lại, người dễ nản thường bỏ dở giữa chừng, thất bại một lần đã vội cho rằng mình không có khả năng. Nhưng kiên trì không đồng nghĩa với cố chấp; ta cần biết điều chỉnh cách làm khi thấy chưa hiệu quả. Một bạn luyện giải toán nửa tiếng mỗi ngày sẽ giỏi hơn bạn chỉ học dồn trước kì thi. Mỗi học sinh nên chia mục tiêu lớn thành những bước nhỏ và ghi nhận từng tiến bộ.
Nhận xét: có tục ngữ làm điểm tựa, biết phân biệt kiên trì với cố chấp; thiếu dẫn chứng đời thực cụ thể.
Điểm: 1,5/2
Đoạn mẫu 7: Rác thải nhựa
Chỉ cần dạo qua một bờ sông hay bãi biển, ta dễ thấy túi nilon, chai nhựa trôi lềnh bềnh. Rác thải nhựa là vấn đề đáng báo động vì nhựa mất hàng trăm năm mới phân hủy. Nguyên nhân chính là thói quen dùng một lần rồi bỏ: túi ni lông đi chợ, ống hút, cốc nhựa trà sữa. Rác nhựa làm tắc cống, gây ngập, đầu độc sinh vật biển, và các hạt vi nhựa còn có thể quay lại bữa ăn của con người. Dù vậy, nhiều người vẫn nghĩ một chiếc túi nhỏ chẳng đáng kể, quên rằng hàng triệu chiếc túi cộng lại thành núi rác. Cần có quy định và dịch vụ thu gom tốt, nhưng trước hết mỗi người nên mang túi vải, bình nước cá nhân và phân loại rác tại nguồn. Giữ sạch hành tinh là giữ chỗ sống cho chính chúng ta.
Nhận xét: dẫn chứng sinh động, giải pháp hai tầng; phần liên hệ bản thân nên cụ thể hơn.
Điểm: 1,75/2
Đoạn mẫu 8: Lòng nhân ái
“Thương người như thể thương thân” là lời dạy giản dị mà sâu sắc của ông cha ta. Nhân ái là biết yêu thương, sẻ chia và giúp đỡ người khác mà không đòi đáp lại. Biểu hiện của nó có thể là việc lớn như quyên góp cho đồng bào vùng lũ, nhưng cũng có thể là việc nhỏ như nhường chỗ trên xe buýt hay hỏi han bạn đang buồn. Người nhân ái làm người nhận ấm lòng, và chính họ cũng thấy cuộc sống ý nghĩa hơn. Tuy nhiên, vẫn có người dửng dưng trước nỗi đau của người khác, hoặc làm từ thiện chỉ để khoe trên mạng. Lòng tốt chân thành cần xuất phát từ trái tim và cần sự tỉnh táo để giúp đúng cách. Mỗi chúng ta hãy bắt đầu bằng một hành động tử tế mỗi ngày, vì hạnh phúc là thứ càng sẻ chia càng đầy.
Nhận xét: câu mở bằng tục ngữ hợp đề, có phản đề; phần giải thích hơi ngắn nên bố cục chưa cân.
Điểm: 1,5/2
Đoạn mẫu 9: Tinh thần tự học
Tự học là tự mình tìm hiểu, ôn luyện và nắm kiến thức mà không phụ thuộc hoàn toàn vào thầy cô. Trong thời đại thông tin thay đổi từng ngày, thứ giúp ta theo kịp không phải một tấm bằng mà là năng lực tự học. Người biết tự học chủ động đặt câu hỏi, biết tra cứu và nhớ lâu hơn người chỉ ghi chép thụ động. Trái lại, những bạn chỉ học khi bị nhắc, học vẹt trước giờ kiểm tra thì dễ quên và mất tự tin khi gặp dạng bài lạ. Dĩ nhiên, tự học không loại bỏ vai trò của thầy cô, vì người thầy vẫn là người chỉ đường. Học sinh nên lập kế hoạch ôn bài hằng ngày, ghi lại chỗ chưa hiểu để hỏi và dùng tài liệu đáng tin cậy. Người tự học giỏi sẽ không bao giờ ngừng lớn lên.
Nhận xét: luận điểm rõ, có nhắc vai trò thầy cô; thêm một ví dụ về cách tự học sẽ điểm cao hơn.
Điểm: 1,75/2
Đoạn mẫu 10: Hiện tượng “sống ảo”
Sống ảo là lối sống chạy theo hình ảnh đẹp trên mạng xã hội, đôi khi khác xa thực tế. Nhiều bạn trẻ dành hàng giờ chỉnh ảnh, dựng cảnh, săn lượt thích để được công nhận. Nguyên nhân là nhu cầu được chú ý của tuổi trẻ cùng áp lực so sánh khi lướt thấy cuộc sống tưởng như hoàn hảo của người khác. Hậu quả là người sống ảo dễ tự ti khi đời thật không bằng ảnh, tốn tiền và thời gian cho vẻ ngoài, thậm chí đánh mất sự chân thật. Tuy nhiên, chia sẻ khoảnh khắc đẹp không có gì sai; điều đáng nói là khi hình ảnh trên mạng quan trọng hơn trải nghiệm thật. Giá trị của mỗi người nằm ở năng lực, tấm lòng chứ không ở lượt thích, nên hãy dành thời gian cho người thật, việc thật.
Nhận xét: phân tích nguyên nhân tốt, thái độ cân bằng; ít dẫn chứng đời sống.
Điểm: 1,75/2
Thang chấm tham khảo (2 điểm)
Thang này do FiveMinRead soạn để bạn tự chấm; đáp án chính thức khác nhau theo từng sở giáo dục và từng năm.
- 0,25 điểm: đúng hình thức, một đoạn, khoảng 200 chữ.
- 0,25 điểm: đúng vấn đề, không lạc đề.
- 0,75 điểm: giải thích, bàn luận có lí lẽ và dẫn chứng.
- 0,5 điểm: phản đề và bài học liên hệ bản thân.
- 0,25 điểm: diễn đạt mạch lạc, đúng chính tả.
Luyện tập thế nào cho hiệu quả
Mỗi tuần hãy chọn một đề, hẹn giờ 20 phút và viết một đoạn khoảng 200 chữ.
Sau đó chấm lại bằng thang trên và ghi một điều cần sửa cho lần sau.