0% • còn 5 phút

Nghị luận xã hội 200 chữ: cách làm, dàn ý, 10 đoạn văn mẫu có chấm điểm

Tháng 11 16, 2026
Đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ là một đoạn văn duy nhất bàn về một tư tưởng đạo lí hoặc một hiện tượng đời sống, gồm câu mở đoạn, phần thân và câu kết. Trang này hướng dẫn từng bước, đưa dàn ý chuẩn và 10 đoạn mẫu có chấm điểm để bạn so với bài của mình.
Nghị luận xã hội 200 chữ: cách làm, dàn ý, 10 đoạn văn mẫu có chấm điểm

Thông tin chính

Dạng bài
Nghị luận xã hội, viết một đoạn văn
Độ dài
Khoảng 200 chữ, một đoạn duy nhất
Hai loại đề
Tư tưởng đạo lí; hiện tượng đời sống
Thường gặp ở
Kiểm tra Ngữ văn THCS, thi vào lớp 10 (GDPT 2018)
Bố cục đoạn
Câu mở đoạn, triển khai, câu kết đoạn
Thời gian gợi ý
15 đến 20 phút

Nghị luận xã hội 200 chữ trong 5 phút

Nghị luận xã hội 200 chữ là dạng bài yêu cầu bạn viết một đoạn văn khoảng 200 chữ, trình bày suy nghĩ về một tư tưởng đạo lí hoặc một vấn đề của đời sống.

Dạng này thường gặp trong đề kiểm tra Ngữ văn THCS và đề thi vào lớp 10, theo định hướng của Chương trình GDPT 2018. Số điểm và độ dài chính xác có thể khác nhau giữa các tỉnh, thành, nên hãy đọc kĩ yêu cầu của đề.

Đoạn văn chỉ có một đoạn, không xuống dòng và không chia thành mở bài, thân bài, kết bài.

Hai loại đề thường gặp

  • Nghị luận về một tư tưởng đạo lí: đề cho một câu tục ngữ, danh ngôn hoặc một phẩm chất như lòng biết ơn, sự trung thực.
  • Nghị luận về một hiện tượng đời sống: đề nêu một vấn đề đang diễn ra như nghiện điện thoại, bạo lực học đường, rác thải nhựa.

Với đề tư tưởng đạo lí, bạn giải thích trước rồi mới bàn luận.

Với đề hiện tượng, bạn nêu biểu hiện, nguyên nhân, hậu quả rồi đề xuất giải pháp.

Cách làm: 5 bước trong 15 đến 20 phút

  1. Đọc đề, gạch chân từ khóa để xác định loại đề, vấn đề và phạm vi.
  2. Lập dàn ý nhanh trên nháp, mỗi ý một dòng.
  3. Viết câu mở đoạn nêu thẳng vấn đề.
  4. Triển khai: giải thích, bàn luận, một dẫn chứng, phản đề, bài học.
  5. Viết câu kết, đọc soát lại chính tả, câu cụt và độ dài.

Dàn ý chuẩn cho 200 chữ

  • Mở đoạn (20 đến 25 chữ): nêu vấn đề.
  • Giải thích (35 đến 40 chữ): vấn đề là gì.
  • Bàn luận (80 đến 90 chữ): biểu hiện hoặc nguyên nhân, hậu quả, một dẫn chứng ngắn.
  • Phản đề (khoảng 25 chữ): mặt trái hoặc người làm ngược lại.
  • Bài học (khoảng 30 chữ): hành động cụ thể của học sinh.

Những lỗi hay gặp

  • Viết thành nhiều đoạn thay vì một đoạn.
  • Chỉ giải thích mà không bàn luận, không có ví dụ.
  • Kể chuyện dài thay vì lập luận, hoặc lạc đề.
  • Không có bài học cuối đoạn.
  • Dùng từ ngữ mạng, viết tắt, câu thiếu chủ ngữ.

10 đoạn văn mẫu có chấm điểm

Các đoạn dưới đây do FiveMinRead tự soạn để học tập, không sao chép từ nguồn nào.

Mỗi đoạn dài khoảng 140 đến 160 chữ để đọc cùng nhận xét cho gọn; khi làm bài, bạn thêm một dẫn chứng cụ thể để đủ khoảng 200 chữ.

Đoạn mẫu 1: Tính trung thực của học sinh

Trung thực là sống ngay thẳng, nói đúng sự thật và dám nhận trách nhiệm về việc mình làm. Với học sinh, đức tính ấy hiện ra trong những việc rất nhỏ: không quay cóp, không chép bài của bạn, dám nói “em chưa hiểu” khi chưa hiểu. Điểm số gian dối chỉ che được lỗ hổng kiến thức trong chốc lát, đến lúc cần dùng thì lỗ hổng ấy lộ ra và ta phải trả giá lớn hơn. Trái lại, người trung thực biết rõ mình đang ở đâu để học tiếp cho đúng chỗ, lại được thầy cô tin cậy và bạn bè quý mến. Tuy nhiên, vẫn có bạn coi gian lận là “chuyện thường”, thấy bạn quay cóp thì làm ngơ. Thái độ ấy làm mờ ranh giới đúng sai trong lòng mỗi người. Vì vậy, mỗi học sinh cần tập thói quen thành thật từ bài kiểm tra nhỏ nhất, vì nhân cách được xây từ những lựa chọn bình thường.

Nhận xét: khái niệm rõ, có biểu hiện cụ thể và phản đề, nhưng thiếu dẫn chứng đời thực.

Điểm: 1,75/2

Đoạn mẫu 2: “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”

Câu tục ngữ “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” nhắc ta phải nhớ công lao của những người đã tạo ra thành quả mình được hưởng. Quả ngọt là cơm no áo ấm, là mái trường, là hòa bình hôm nay; người trồng cây là cha mẹ, thầy cô và bao thế hệ đi trước. Lòng biết ơn không chỉ là lời cảm ơn mà còn là việc làm cụ thể như chăm ngoan, học giỏi, giúp đỡ người xung quanh. Người biết ơn thường sống khiêm tốn, vì hiểu thành công của mình có phần công sức của người khác. Ngược lại, kẻ vô ơn dễ coi mọi điều tốt đẹp là đương nhiên, đến khi mất đi mới tiếc. Có người thành đạt rồi quên cha mẹ nơi quê nghèo, đó là điều đáng phê phán. Vì vậy, mỗi chúng ta hãy bắt đầu từ việc nói lời cảm ơn chân thành với người thân mỗi ngày.

Nhận xét: giải thích đúng nghĩa bóng; dẫn chứng còn chung chung, câu kết quen thuộc.

Điểm: 1,5/2

Đoạn mẫu 3: Học sinh nghiện điện thoại

Ngày nay, không khó để bắt gặp học sinh cúi gằm mặt vào điện thoại ngay trong giờ ra chơi hay bữa cơm. Nghiện điện thoại là dùng thiết bị quá mức, đến khó kiểm soát và ảnh hưởng đến sinh hoạt, học tập. Nguyên nhân một phần do sức hút của mạng xã hội và video ngắn, được thiết kế để người xem lướt mãi không dừng; một phần do thiếu kĩ năng quản lí thời gian. Hậu quả rất rõ: mắt mỏi, ngủ muộn, sao nhãng bài vở, thậm chí xa cách người thân ngay trong một nhà. Tuy vậy, điện thoại không có lỗi; nó hữu ích nếu ta dùng để tra cứu hay học ngoại ngữ. Mỗi bạn có thể đặt giờ dùng máy, tắt thông báo khi học và dành thời gian cho thể thao, đọc sách. Làm chủ chiếc điện thoại, ta sẽ có một người bạn đồng hành chứ không phải sợi dây trói buộc.

Nhận xét: đủ ba phần và phản đề công bằng; thiếu một chi tiết cụ thể về thói quen thật.

Điểm: 1,75/2

Đoạn mẫu 4: Bạo lực học đường

Bạo lực học đường là những hành vi đánh đập, lăng mạ, cô lập bạn bè, kể cả khi diễn ra trên mạng. Đáng buồn là hiện tượng này có ở không ít trường và có khi bắt đầu từ những trò đùa quá đà. Hậu quả với nạn nhân rất nặng nề: tổn thương cơ thể, sợ đến trường, lo âu, trầm cảm; người gây ra thì mang vết đen trong hồ sơ. Nguyên nhân thường là thiếu kĩ năng kiểm soát cảm xúc, muốn chứng tỏ bản thân hoặc chịu ảnh hưởng của hình ảnh bạo lực trên mạng. Nhưng đáng trách không kém là thái độ đứng nhìn, quay clip mà không lên tiếng. Nhà trường cần có kênh tố cáo an toàn, gia đình cần lắng nghe con, và mỗi học sinh cần dám nói “không” với bạo lực. Một lời hỏi han với bạn bị cô lập đôi khi cứu được cả một con người.

Nhận xét: đủ ý, có chi tiết hay về người đứng nhìn; nguyên nhân mới liệt kê, chưa phân tích.

Điểm: 1,5/2

Đoạn mẫu 5: Giá trị của việc đọc sách

Mỗi cuốn sách là một cánh cửa mở ra thế giới, và đọc sách là cách rẻ nhất để ta đi xa mà không cần rời chiếc ghế. Sách cung cấp kiến thức, mở rộng vốn từ, rèn luyện tư duy và nuôi dưỡng tâm hồn. Một học sinh đọc nhiều sẽ viết văn giàu ý, nói năng mạch lạc và biết đồng cảm với những số phận khác mình. Đọc sách còn giúp ta bình tâm giữa nhịp sống vội vã, nơi thông tin vụn vặt khiến ta khó tập trung. Tuy nhiên, không ít bạn trẻ xa rời sách, chỉ đọc những gì cần cho kiểm tra. Cũng có người đọc nhiều mà không suy ngẫm nên sách chẳng đọng lại gì. Vì vậy, hãy đọc có chọn lọc, biết ghi chép và tự đặt câu hỏi, mỗi ngày chỉ cần hai mươi phút.

Nhận xét: hình ảnh “cánh cửa” hấp dẫn, ý chặt, có phản đề; phần giải pháp còn ngắn.

Điểm: 1,75/2

Đoạn mẫu 6: Ý nghĩa của sự kiên trì

“Nước chảy đá mòn” là lời nhắn nhủ của ông cha ta về sức mạnh của lòng kiên trì. Kiên trì là bền bỉ theo đuổi mục tiêu, không bỏ cuộc khi gặp khó khăn hay thấy mình tiến bộ chậm. Từng giọt nước nhỏ, lặp lại ngày này qua ngày khác, còn làm mòn được cả phiến đá cứng, huống chi con người có ý chí. Ngược lại, người dễ nản thường bỏ dở giữa chừng, thất bại một lần đã vội cho rằng mình không có khả năng. Nhưng kiên trì không đồng nghĩa với cố chấp; ta cần biết điều chỉnh cách làm khi thấy chưa hiệu quả. Một bạn luyện giải toán nửa tiếng mỗi ngày sẽ giỏi hơn bạn chỉ học dồn trước kì thi. Mỗi học sinh nên chia mục tiêu lớn thành những bước nhỏ và ghi nhận từng tiến bộ.

Nhận xét: có tục ngữ làm điểm tựa, biết phân biệt kiên trì với cố chấp; thiếu dẫn chứng đời thực cụ thể.

Điểm: 1,5/2

Đoạn mẫu 7: Rác thải nhựa

Chỉ cần dạo qua một bờ sông hay bãi biển, ta dễ thấy túi nilon, chai nhựa trôi lềnh bềnh. Rác thải nhựa là vấn đề đáng báo động vì nhựa mất hàng trăm năm mới phân hủy. Nguyên nhân chính là thói quen dùng một lần rồi bỏ: túi ni lông đi chợ, ống hút, cốc nhựa trà sữa. Rác nhựa làm tắc cống, gây ngập, đầu độc sinh vật biển, và các hạt vi nhựa còn có thể quay lại bữa ăn của con người. Dù vậy, nhiều người vẫn nghĩ một chiếc túi nhỏ chẳng đáng kể, quên rằng hàng triệu chiếc túi cộng lại thành núi rác. Cần có quy định và dịch vụ thu gom tốt, nhưng trước hết mỗi người nên mang túi vải, bình nước cá nhân và phân loại rác tại nguồn. Giữ sạch hành tinh là giữ chỗ sống cho chính chúng ta.

Nhận xét: dẫn chứng sinh động, giải pháp hai tầng; phần liên hệ bản thân nên cụ thể hơn.

Điểm: 1,75/2

Đoạn mẫu 8: Lòng nhân ái

“Thương người như thể thương thân” là lời dạy giản dị mà sâu sắc của ông cha ta. Nhân ái là biết yêu thương, sẻ chia và giúp đỡ người khác mà không đòi đáp lại. Biểu hiện của nó có thể là việc lớn như quyên góp cho đồng bào vùng lũ, nhưng cũng có thể là việc nhỏ như nhường chỗ trên xe buýt hay hỏi han bạn đang buồn. Người nhân ái làm người nhận ấm lòng, và chính họ cũng thấy cuộc sống ý nghĩa hơn. Tuy nhiên, vẫn có người dửng dưng trước nỗi đau của người khác, hoặc làm từ thiện chỉ để khoe trên mạng. Lòng tốt chân thành cần xuất phát từ trái tim và cần sự tỉnh táo để giúp đúng cách. Mỗi chúng ta hãy bắt đầu bằng một hành động tử tế mỗi ngày, vì hạnh phúc là thứ càng sẻ chia càng đầy.

Nhận xét: câu mở bằng tục ngữ hợp đề, có phản đề; phần giải thích hơi ngắn nên bố cục chưa cân.

Điểm: 1,5/2

Đoạn mẫu 9: Tinh thần tự học

Tự học là tự mình tìm hiểu, ôn luyện và nắm kiến thức mà không phụ thuộc hoàn toàn vào thầy cô. Trong thời đại thông tin thay đổi từng ngày, thứ giúp ta theo kịp không phải một tấm bằng mà là năng lực tự học. Người biết tự học chủ động đặt câu hỏi, biết tra cứu và nhớ lâu hơn người chỉ ghi chép thụ động. Trái lại, những bạn chỉ học khi bị nhắc, học vẹt trước giờ kiểm tra thì dễ quên và mất tự tin khi gặp dạng bài lạ. Dĩ nhiên, tự học không loại bỏ vai trò của thầy cô, vì người thầy vẫn là người chỉ đường. Học sinh nên lập kế hoạch ôn bài hằng ngày, ghi lại chỗ chưa hiểu để hỏi và dùng tài liệu đáng tin cậy. Người tự học giỏi sẽ không bao giờ ngừng lớn lên.

Nhận xét: luận điểm rõ, có nhắc vai trò thầy cô; thêm một ví dụ về cách tự học sẽ điểm cao hơn.

Điểm: 1,75/2

Đoạn mẫu 10: Hiện tượng “sống ảo”

Sống ảo là lối sống chạy theo hình ảnh đẹp trên mạng xã hội, đôi khi khác xa thực tế. Nhiều bạn trẻ dành hàng giờ chỉnh ảnh, dựng cảnh, săn lượt thích để được công nhận. Nguyên nhân là nhu cầu được chú ý của tuổi trẻ cùng áp lực so sánh khi lướt thấy cuộc sống tưởng như hoàn hảo của người khác. Hậu quả là người sống ảo dễ tự ti khi đời thật không bằng ảnh, tốn tiền và thời gian cho vẻ ngoài, thậm chí đánh mất sự chân thật. Tuy nhiên, chia sẻ khoảnh khắc đẹp không có gì sai; điều đáng nói là khi hình ảnh trên mạng quan trọng hơn trải nghiệm thật. Giá trị của mỗi người nằm ở năng lực, tấm lòng chứ không ở lượt thích, nên hãy dành thời gian cho người thật, việc thật.

Nhận xét: phân tích nguyên nhân tốt, thái độ cân bằng; ít dẫn chứng đời sống.

Điểm: 1,75/2

Thang chấm tham khảo (2 điểm)

Thang này do FiveMinRead soạn để bạn tự chấm; đáp án chính thức khác nhau theo từng sở giáo dục và từng năm.

  • 0,25 điểm: đúng hình thức, một đoạn, khoảng 200 chữ.
  • 0,25 điểm: đúng vấn đề, không lạc đề.
  • 0,75 điểm: giải thích, bàn luận có lí lẽ và dẫn chứng.
  • 0,5 điểm: phản đề và bài học liên hệ bản thân.
  • 0,25 điểm: diễn đạt mạch lạc, đúng chính tả.

Luyện tập thế nào cho hiệu quả

Mỗi tuần hãy chọn một đề, hẹn giờ 20 phút và viết một đoạn khoảng 200 chữ.

Sau đó chấm lại bằng thang trên và ghi một điều cần sửa cho lần sau.

Luyện thi: bài mẫu

Bài mẫu chỉ để học hỏi; hãy viết bài của riêng bạn bằng lời của bạn.

nghị luận xã hội: tư tưởng đạo lí

1. Viết bài văn nghị luận xã hội (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của em về lối sống có trách nhiệm với bản thân.

Dàn ý

  1. Mở bài: nêu vấn đề, dẫn từ thực tế học đường.
  2. Giải thích: trách nhiệm với bản thân là gì, khác ích kỉ thế nào.
  3. Bàn luận: ý nghĩa (làm chủ cuộc đời, tạo uy tín, vượt thất bại), biểu hiện, dẫn chứng.
  4. Phản đề: lối sống thiếu trách nhiệm, đổ lỗi; tránh hiểu sai thành tự gồng gánh một mình.
  5. Bài học và kết bài: hành động cụ thể của học sinh.
Mức cơ bản Bài mẫu

Trong cuộc sống, ai cũng cần sống có trách nhiệm với bản thân. Đây là một lối sống rất quan trọng đối với học sinh chúng ta.

Sống có trách nhiệm với bản thân là biết lo cho mình, tự làm những việc của mình và chịu trách nhiệm về việc mình làm. Ví dụ, học sinh phải tự học bài, giữ gìn sức khỏe và không để bố mẹ nhắc nhở nhiều.

Lối sống này có nhiều lợi ích. Người có trách nhiệm sẽ học tốt hơn, được mọi người yêu quý và tin tưởng.

Trách nhiệm bắt đầu từ những việc nhỏ như dậy đúng giờ, làm bài đầy đủ, giữ lời hứa với chính mình. Họ cũng trưởng thành nhanh hơn và dễ thành công hơn trong tương lai.

Tuy vậy, hiện nay vẫn có một số bạn chưa có trách nhiệm với bản thân. Các bạn ấy lười học, hay chơi game, đổ lỗi cho người khác khi bị điểm kém.

Những bạn như vậy rất đáng buồn vì sẽ khó thành công.

Để sống có trách nhiệm, mỗi chúng ta cần đặt mục tiêu, lập kế hoạch học tập và rèn luyện hằng ngày. Chúng ta cũng cần dám nhận lỗi và sửa lỗi khi mắc sai lầm.

Tóm lại, sống có trách nhiệm với bản thân là điều cần thiết. Em sẽ cố gắng học tập thật tốt để trở thành người có ích cho xã hội.

Vì sao ở mức này: Đúng đề và có đủ mở, thân, kết, nhưng ý còn chung chung. Không có dẫn chứng cụ thể, thiếu phân biệt với ích kỉ, phần bàn luận chỉ nêu lợi ích mà chưa giải thích vì sao. Câu kết quen thuộc. Để lên mức khá, cần có luận điểm rõ, một dẫn chứng thật và một phản đề được phân tích.
Mức khá Bài mẫu

Không ai có thể đi thay ta quãng đường học tập và trưởng thành của chính mình. Vì thế, sống có trách nhiệm với bản thân là nền tảng của mọi thành công.

Trách nhiệm với bản thân là ý thức rõ mình phải làm gì cho sức khỏe, học tập, nhân cách của mình, rồi bền bỉ làm và dám chịu hậu quả về lựa chọn của mình. Nó khác với ích kỉ, vì người có trách nhiệm biết lo cho mình để không trở thành gánh nặng cho người khác.

Trước hết, lối sống này giúp ta làm chủ cuộc đời. Một học sinh tự lập thời gian biểu, tự ôn bài thay vì chờ nhắc nhở sẽ dần hình thành năng lực tự học, thứ năng lực theo ta suốt đời.

Thứ hai, nó tạo nên uy tín. Người luôn giữ lời hứa với chính mình, như dậy đúng giờ hay hoàn thành bài đúng hạn, sẽ sớm được tập thể tin cậy giao việc lớn hơn.

Thứ ba, nó giúp ta vượt qua thất bại. Khi nhận ra lỗi nằm ở cách học của mình, thay vì đổ cho đề khó hay thầy cô, ta mới tìm được cách sửa.

Thầy giáo Nguyễn Ngọc Ký, bị liệt hai tay vẫn tập viết bằng chân và trở thành nhà giáo, cho thấy trách nhiệm với tương lai của mình có thể thắng cả nghịch cảnh.

Thực tế cho thấy nhiều bạn trẻ sống thiếu trách nhiệm với bản thân: thức khuya lướt mạng, bỏ bữa sáng, chần chừ làm bài đến phút chót. Cái giá họ trả là sức khỏe giảm sút, kết quả học tập đi xuống và niềm tin vào chính mình ngày một yếu.

Tuy nhiên, trách nhiệm với bản thân không có nghĩa là gồng gánh mọi thứ một mình. Biết xin giúp đỡ khi cần cũng là một cách chịu trách nhiệm.

Mỗi học sinh nên bắt đầu bằng mục tiêu nhỏ và cụ thể, theo dõi tiến bộ mỗi tuần và dũng cảm sửa sai. Như thế, mỗi ngày ta đều tiến thêm một bước nhỏ về phía con người mình mong muốn.

Tóm lại, sống có trách nhiệm với bản thân là cách ta trả lời câu hỏi: mình muốn trở thành ai. Em tin rằng ai trả lời bằng hành động hằng ngày sẽ đi xa hơn.

Vì sao ở mức này: Có luận điểm mở bài rõ, giải thích tách bạch khỏi ích kỉ, ba ý bàn luận có thứ tự (làm chủ, uy tín, vượt thất bại), một dẫn chứng thật và một phản đề. Điểm còn thiếu so với mức xuất sắc: lí lẽ chưa đào sâu nguyên nhân, dẫn chứng chỉ ở mức nêu, chưa có liên hệ rộng hơn (xã hội, giáo dục) và chưa phản biện một quan điểm trái chiều.
Mức xuất sắc Bài mẫu

Người ta thường nhắc đến trách nhiệm với gia đình, với xã hội, mà ít khi hỏi: ta đã có trách nhiệm với chính mình chưa? Thế nhưng, mọi trách nhiệm khác chỉ vững khi được xây trên điều này.

Trách nhiệm với bản thân là sự tự giác nhận ra mình đang sở hữu một cuộc đời, một cơ thể, một khả năng, rồi chủ động chăm sóc và phát triển chúng, đồng thời dám chịu hậu quả cho mọi lựa chọn của mình. Cốt lõi của nó là quyền tự quyết đi cùng nghĩa vụ giải trình với chính mình.

Cần phân biệt nó với ích kỉ. Người ích kỉ lấy mình làm trung tâm để đòi hỏi, còn người có trách nhiệm với bản thân lấy mình làm điểm xuất phát để cống hiến.

Ý nghĩa đầu tiên của lối sống này là giải phóng ta khỏi thói đổ lỗi. Khi còn trách hoàn cảnh, ta là nạn nhân và bất lực; khi nhận phần của mình trong kết quả, ta mới có quyền thay đổi nó.

Ý nghĩa thứ hai là xây dựng sức bền nội tại. Thầy giáo Nguyễn Ngọc Ký, bị liệt hai tay nhưng kiên trì tập viết bằng chân để rồi trở thành nhà giáo, không chỉ là chuyện nghị lực mà còn là chuyện trách nhiệm: anh không để hoàn cảnh quyết định thay mình.

Nick Vujicic, người sinh ra không có tay và chân nhưng vẫn học xong đại học và đi diễn thuyết khắp thế giới, cũng cho thấy nghịch cảnh không miễn trách nhiệm, nó chỉ khiến trách nhiệm trở nên rõ ràng hơn.

Ý nghĩa thứ ba mang tầm xã hội. Một cộng đồng gồm những cá nhân tự chịu trách nhiệm sẽ ít phải dựa vào sự nhắc nhở, giám sát, nên tiết kiệm được rất nhiều chi phí về niềm tin.

Đáng lo là một bộ phận bạn trẻ đang sống ngược lại. Họ thức đến hai giờ sáng để xem video ngắn rồi trách đồng hồ báo thức, bỏ ôn bài rồi trách đề khó, và dần quen với việc coi sự dễ dãi là quyền của tuổi trẻ.

Nguyên nhân nằm ở cả hai phía. Bên trong là sự thiếu kỉ luật và nỗi sợ thất bại; bên ngoài là môi trường nuông chiều, nơi mọi việc đã được người lớn làm thay.

Có người cho rằng tuổi học trò còn nhỏ, cần được bao bọc chứ chưa cần trách nhiệm. Quan điểm ấy đúng một nửa: sự bao bọc là cần thiết, nhưng nếu kéo dài, nó khiến trẻ quen sống nhờ, đến lúc trưởng thành thì không còn kĩ năng tự lo.

Song cũng đừng hiểu trách nhiệm là sự tự trừng phạt. Người có trách nhiệm biết nghỉ ngơi đúng lúc, biết nhờ giúp đỡ và biết tha thứ cho lỗi lầm của mình để tiếp tục bước đi.

Giáo dục hiện đại cũng coi đây là đích đến: một trong bốn trụ cột học tập mà UNESCO nêu từ năm 1996 là học để trở thành chính mình. Ông cha ta nói “Có chí thì nên”, nhưng chí chỉ thành khi có hành động hằng ngày, và hành động ấy chỉ bền khi ta coi đó là việc của mình.

Vậy, mỗi học sinh nên làm gì? Hãy bắt đầu từ một mục tiêu đủ nhỏ để thực hiện ngay hôm nay, một cuốn sổ ghi lại điều đã làm được và một lời nhận lỗi trung thực khi chưa làm được.

Kết lại, sống có trách nhiệm với bản thân không phải là một khẩu hiệu mà là một chuỗi quyết định nhỏ, lặp đi lặp lại mỗi ngày. Người viết nên cuộc đời mình bằng chính những quyết định ấy sẽ không cần đổ lỗi cho ai khi đọc lại nó.

Vì sao ở mức này: Có luận điểm sắc, định nghĩa chính xác và phân biệt với ích kỉ. Lập luận theo tầng (cá nhân, nội tại, xã hội), có hai dẫn chứng thật, phản biện một quan điểm trái chiều, liên hệ bối cảnh giáo dục và kết bài gọn. Hãy để ý cách mỗi đoạn chỉ có một ý và có câu chuyển ý, đó là điều tạo nên sự mạch lạc ở mức xuất sắc.

Thang chấm điểm

  • Xác định đúng vấn đề và phạm vi bàn luận (0,5 điểm)
  • Giải thích khái niệm, phân biệt với khái niệm gần nghĩa (1 điểm)
  • Bàn luận có luận điểm, lí lẽ và dẫn chứng thật (3 điểm)
  • Phản đề và mở rộng (1 điểm)
  • Bài học liên hệ bản thân (1 điểm)
  • Bố cục, diễn đạt, chính tả (1,5 điểm)

Giờ hãy tự viết bài của bạn

Hãy tự viết đoạn mở bài và đoạn giải thích của riêng em, rồi chọn một dẫn chứng em biết chắc để thay cho ví dụ trong bài mẫu. Bài mẫu chỉ để học và so sánh, không dùng nộp bài.

nghị luận xã hội: hiện tượng đời sống

2. Viết bài văn nghị luận xã hội (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của em về hiện tượng lãng phí thức ăn trong đời sống hằng ngày.

Dàn ý

  1. Mở bài: dẫn từ bữa ăn quen thuộc, nêu hiện tượng.
  2. Biểu hiện: bữa tiệc, căng tin, bếp gia đình.
  3. Nguyên nhân: sĩ diện, dư dả, thiếu kế hoạch.
  4. Hậu quả: kinh tế, môi trường, đạo đức.
  5. Giải pháp: cá nhân, nhà hàng, nhà trường; kết bài.
Mức cơ bản Bài mẫu

Hiện nay, lãng phí thức ăn là một hiện tượng phổ biến trong xã hội. Nó xảy ra ở nhiều gia đình, trường học và nhà hàng.

Biểu hiện của hiện tượng này rất dễ thấy. Có người gọi quá nhiều món trong bữa tiệc rồi bỏ lại.

Có bạn học sinh không ăn hết cơm trưa mà đổ đi.

Nguyên nhân là do nhiều người chưa có ý thức tiết kiệm. Một số người thích khoe, muốn bàn tiệc thật đầy.

Cuộc sống đầy đủ hơn nên mọi người ít thấy quý thức ăn.

Hậu quả của việc này rất lớn. Thức ăn bị bỏ đi làm tốn tiền của gia đình.

Trong khi đó vẫn còn nhiều người nghèo thiếu ăn. Rác thức ăn còn làm ô nhiễm môi trường.

Để giải quyết, mỗi người cần biết gọi vừa đủ và ăn hết phần của mình. Nhà trường cần tuyên truyền cho học sinh.

Nhà hàng có thể cho khách mang đồ ăn thừa về.

Theo em, tiết kiệm thức ăn cũng là cách thể hiện sự biết ơn với người nông dân vất vả làm ra hạt gạo. Đây là việc nhỏ nhưng ai cũng làm được.

Tóm lại, lãng phí thức ăn là điều đáng phê phán. Em sẽ luôn ăn hết cơm và nhắc mọi người cùng tiết kiệm.

Vì sao ở mức này: Bài đúng trình tự biểu hiện, nguyên nhân, hậu quả, giải pháp nhưng mỗi ý chỉ có một hai câu, chưa giải thích và không có dẫn chứng cụ thể hay số liệu. Câu văn đơn giản, kết bài quen thuộc. Để lên mức khá, cần phát triển từng ý bằng lí lẽ và thêm phản đề.
Mức khá Bài mẫu

Một mâm cỗ đầy ắp từng là biểu tượng của sự sung túc, nhưng nếu nửa mâm bị đổ đi thì nó trở thành biểu tượng của sự lãng phí. Hiện tượng lãng phí thực phẩm vì thế đáng được nhìn thẳng.

Lãng phí thực phẩm là việc mua, nấu hoặc gọi nhiều hơn nhu cầu rồi bỏ đi phần dư. Nó thường thấy ở bữa tiệc cưới, nhà hàng buffet, căng tin trường học và cả trong chính bếp nhà ta.

Nguyên nhân trước hết là tâm lí sĩ diện: nhiều người sợ bị chê là thiếu chu đáo nên gọi dư món. Thêm vào đó, thực phẩm ngày nay rẻ và dễ mua nên giá trị của hạt cơm trong mắt nhiều người đã nhẹ đi.

Hậu quả không chỉ là tiền bạc. Thức ăn bị chôn lấp phân hủy sinh ra khí nhà kính, còn ở đâu đó vẫn có những em nhỏ thiếu bữa ăn đủ chất.

Theo ước tính của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), khoảng một phần ba lượng thực phẩm làm ra trên thế giới bị thất thoát hoặc lãng phí.

Mỗi hạt cơm là kết quả của nắng mưa, mồ hôi người nông dân và cả nước, năng lượng đã dùng để làm ra nó. Bỏ đi một bát cơm là bỏ đi cả chuỗi công sức ấy.

Lãng phí còn làm mòn đi sự trân trọng. Người quen bỏ phí thức ăn dễ quen bỏ phí cả thời gian, đồ dùng và công sức của người khác.

Dĩ nhiên, tiết kiệm không có nghĩa là bủn xỉn hay ép mình ăn quá no. Mời khách chu đáo vẫn đẹp, miễn là vừa đủ và có kế hoạch.

Giải pháp cần đến từ nhiều phía. Mỗi gia đình nên đi chợ theo thực đơn; nhà hàng có thể cho khách mang phần thừa về hoặc chia suất nhỏ; nhà trường nên giáo dục học sinh ăn hết phần của mình.

Còn bản thân em, em sẽ lấy cơm vừa đủ, nhắc cả nhà dùng nốt đồ ăn hôm trước và biết ơn người đã làm ra bữa ăn.

Tóm lại, trân trọng từng bữa ăn là cách sống văn minh và nhân ái. Một hạt cơm nhỏ có thể cho ta một bài học lớn.

Vì sao ở mức này: Có câu mở hấp dẫn, giải thích khái niệm, nguyên nhân có phân tích, một số liệu có nguồn và một phản đề (tiết kiệm không phải bủn xỉn). Điểm còn thiếu so với mức xuất sắc: chưa phân tầng hậu quả rõ ràng, chưa phản biện quan điểm “đó là chuyện riêng của mỗi người”, chưa có ví dụ về chính sách và ít sự liên kết giữa các đoạn.
Mức xuất sắc Bài mẫu

Có những vấn đề không ồn ào nhưng diễn ra ba lần mỗi ngày: đó là việc ta bỏ phí thức ăn. Chính vì quá quen thuộc nên nó ít bị coi là một vấn đề.

Lãng phí thực phẩm là việc thực phẩm còn dùng được bị bỏ đi ở bất kì khâu nào từ sản xuất đến bàn ăn. Ở đây, ta chủ yếu bàn đến khâu cuối: phần dư trong bữa ăn gia đình, bữa tiệc và căng tin.

Biểu hiện thì rất cụ thể: đĩa cơm còn nửa, mâm cỗ chỉ vơi đi một phần, tủ lạnh có rau héo vì mua quá tay. Nhiều bữa tiệc thậm chí được tính sao cho dư thay vì vừa.

Dân gian nói “Một hạt thóc, chín giọt mồ hôi” để nhắc rằng mỗi miếng ăn kết tinh sức người. Theo ước tính của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), khoảng một phần ba lượng thực phẩm làm ra trên thế giới bị thất thoát hoặc lãng phí, một con số đủ cho thấy đây là vấn đề toàn cầu chứ không riêng của một bàn ăn.

Nguyên nhân nằm sâu hơn thói quen ăn uống. Trước hết là tâm lí sĩ diện: mâm đầy được coi là mến khách, mâm vừa đủ bị coi là sơ sài.

Tiếp đến là sự dư dả tương đối: khi thức ăn dễ mua, ta không còn thấy giá trị của nó. Cuối cùng là thiếu kĩ năng quản lí: mua không có kế hoạch, bảo quản sai cách, không biết tận dụng đồ thừa.

Hậu quả vì thế diễn ra trên ba tầng. Về kinh tế, mỗi gia đình mất một khoản tiền lặng lẽ; về môi trường, thức ăn thải ra phân hủy tạo khí nhà kính và làm uổng phí nước, đất, năng lượng đã dùng để sản xuất nó.

Về đạo đức, đây là nghịch lí khó chấp nhận: bên cạnh những bữa tiệc thừa mứa là những mảnh đời còn thiếu bữa. Một xã hội văn minh không thể thờ ơ với nghịch lí ấy.

Có ý kiến cho rằng đó là chuyện riêng của mỗi người vì tiền do mình bỏ ra. Song thức ăn không chỉ là tài sản cá nhân, nó còn là tài nguyên chung được làm ra từ đất, nước và công sức xã hội.

Cũng cần nhìn nhận công bằng: không phải mọi phần thừa đều do lỗi người ăn, vì có khi khẩu phần quá lớn hoặc món không hợp khẩu vị. Người kinh doanh cũng có trách nhiệm điều chỉnh.

Một số nước đã hành động ở tầm hệ thống: từ năm 2016, Pháp yêu cầu các siêu thị lớn tặng thực phẩm còn dùng được thay vì tiêu hủy. Điều đó cho thấy lãng phí không phải là số phận mà là kết quả của cách tổ chức.

Vì vậy, giải pháp cần đi từ ý thức đến hệ thống. Cá nhân biết lên thực đơn, lấy vừa đủ, tận dụng đồ thừa; nhà hàng chia suất linh hoạt và cho mang phần thừa về; nhà trường đưa việc “ăn hết suất” vào giáo dục kĩ năng sống.

Cũng cần một văn hóa mới về mến khách: mời vừa đủ mà chân thành còn đẹp hơn mời dư mà phô trương.

Mỗi học sinh có thể làm điều rất nhỏ: lấy cơm vừa sức ăn, không bỏ dở, và kể cho bạn bè nghe câu chuyện của hạt cơm.

Kết lại, một bát cơm ăn hết không làm ta nổi bật, nhưng nó cho thấy ta biết ơn, biết tính toán và biết nghĩ đến người khác. Văn minh bắt đầu từ những điều bình thường như thế.

Vì sao ở mức này: Bài có luận đề rõ, định nghĩa và giới hạn phạm vi, nguyên nhân phân tầng, hậu quả ba tầng, phản biện quan điểm “chuyện riêng”, một ví dụ chính sách có thật và một nhượng bộ công bằng (không phải lỗi mọi người). Dẫn chứng và tục ngữ được dùng đúng chỗ, chuyển ý mượt, kết bài gọn. Đây là mức mà người chấm có thể cho điểm cao nhất vì lập luận vừa sâu vừa cân bằng.

Thang chấm điểm

  • Nêu đúng hiện tượng và phạm vi (0,5 điểm)
  • Phân tích biểu hiện và nguyên nhân (2 điểm)
  • Hậu quả nhiều mặt có dẫn chứng (2 điểm)
  • Phản đề, mở rộng và giải pháp (2 điểm)
  • Bố cục, diễn đạt, chính tả (1,5 điểm)

Giờ hãy tự viết bài của bạn

Hãy chọn một hiện tượng khác mà em quan sát ở trường (ví dụ xả rác, nói chuyện riêng trong giờ) và viết dàn ý theo cùng năm bước. Bài mẫu chỉ để học và so sánh, không dùng nộp bài.

Câu hỏi thường gặp

Đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ nên viết bao nhiêu câu?

Không có số câu cố định, thường khoảng 7 đến 10 câu. Điều quan trọng là đủ ý: mở đoạn, giải thích, bàn luận, phản đề, bài học và câu kết. Đừng chỉ đếm câu mà quên kiểm tra các ý đã đầy đủ chưa.

Có được xuống dòng khi viết đoạn văn 200 chữ không?

Không nên. Đề yêu cầu một đoạn văn thì bạn viết liền một mạch, chỉ xuống dòng khi sang đoạn mới. Việc xuống dòng nhiều lần có thể khiến bài bị coi là sai yêu cầu hình thức.

Viết thiếu hoặc thừa vài chục chữ có bị trừ điểm không?

Đề thường nói “khoảng 200 chữ” nên lệch nhẹ là chấp nhận được, nhưng quá ngắn dễ thiếu ý và quá dài dễ mất thời gian. Hãy tập viết quen để ước lượng độ dài bằng số dòng trong giấy thi của mình.

Dẫn chứng nên lấy từ đâu?

Lấy từ đời sống, tin tức, tấm gương người thật việc thật hoặc những điều bạn đã biết chắc. Dẫn chứng chỉ cần ngắn một đến hai câu và đúng sự thật, không nên bịa số liệu.

Nghị luận về tư tưởng đạo lí khác nghị luận về hiện tượng đời sống ở điểm nào?

Đề tư tưởng đạo lí bàn về một giá trị hay câu nói nên cần giải thích khái niệm trước. Đề hiện tượng bàn về một việc đang xảy ra nên cần nêu biểu hiện, nguyên nhân, hậu quả và giải pháp.

Kiểm tra mức độ hiểu bài

Chọn một đáp án cho mỗi câu để xem bạn đúng hay sai.

  1. Đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ gồm mấy đoạn?

  2. Câu “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” thuộc loại đề nào?

  3. Phần nào nên chiếm nhiều chữ nhất trong đoạn văn?

  4. Phản đề trong đoạn văn dùng để làm gì?

  5. Với đề hiện tượng đời sống như rác thải nhựa, trình tự hợp lí là gì?

Chia sẻ:

Về Tác Giả

Alex Ng
Alex Ng

Kỹ sư phần mềm & Nhà văn

Kỹ sư phần mềm với niềm đam mê chuyển đổi ý tưởng phức tạp thành hiểu biết thực tiễn. Viết về tài chính, đầu tư, khởi nghiệp và công nghệ.

Đọc thêm →

Đọc tiếp

Khám phá chủ đề: Văn mẫu THPT

Bài Viết

Tóm tắt sách